Historia Kościoła

Nie da się zrozumieć Ewangelii bez Starego Testamentu. Czytając Ewangelię bez zakorzenienia w Starym Przymierzu, bardzo wiele się traci. Stary Testament wydaje się jednak trudny, zagmatwany i zupełnie niedzisiejszy. W dodatku święta księga opowiada historie, których bohaterowie często powinni się wstydzić .

Niektóre księgi Pisma Świętego pełne są intryg, przemocy, sojuszy, zdrad i niestety większość z nas się na tym zatrzymuje. Czytając niektóre księgi, można pobrudzić się tryskającą krwią któregoś z mordowanych królów, zgorszyć się brutalnością Słowa Bożego i nic z niego nie zrozumieć. Gorszymy się Bogiem Starego Przymierza, zamiast się nim zachwycić.

60 lat temu - 28 października 1965 roku - ukazała się Deklaracja o stosunku Kościoła do religii niechrześcijańskich "Nostra aetate". To w Kościele dokument przełomowy, podkreślający, że:

Żydzi nigdy nie przestali być narodem wybranym i nie zostali w tym względzie zastąpieni przez Kościół;

nie ponoszą odpowiedzialności za śmierć Jezusa;

każda forma antysemityzmu zasługuje na całkowite potępienie.

Przez następne lata Stolica Apostolska rozwijała treści Nostra aetate w kolejnych dokumentach. Niniejsza jubileuszowa publikacja zbiera je wszystkie i opatruje współczesnymi komentarzami teologicznymi.

Światłość w ciemności to synteza dziejów Kościoła katolickiego od chwili powołania pierwszych Apostołów aż po czasy współczesne. Daleka od politycznej poprawności i zideologizowanych wersji historii pozwala zrozumieć wiele zachodzących na przestrzeni wieków procesów i zdarzeń.
Pokazująca działanie Ducha Świętego w dziejach książka stanowi znakomite kompendium, które z pewnością będzie cenną pomocą dydaktyczną dla katechetów, studentów teologii, grup duszpasterskich, młodych zakonników oraz wszystkich pragnących poznać prawdziwą historię Kościoła.
Celem tej pozycji jest budzić wiarę i miłość do Kościoła na gruncie Prawdy. To niezastąpiony przewodnik po drogach Bożej logiki i Opatrzności zarówno dla wiernych, jak i poszukujących.

Józef Andrasz SJ (1891–1963) wstąpił do Towarzystwa Jezusowego, mając niespełna piętnaście lat. Przez kolejne dekady życia zakonnego i kapłańskiego swoje wszechstronne talenty konsekwentnie wykorzystywał – zgodnie z zamysłem św. Ignacego z Loyoli – na większą Bożą chwałę.
Książka Stanisławy Bogdańskiej ukazuje go nie tylko jako zaangażowanego m.in. w popularyzację tematyki dotyczącej życia duchowego, kultu Serca Jezusowego i Apostolstwa Modlitwy, ale również jako człowieka prowadzącego głębokie życie duchowe oraz cenionego rekolekcjonistę, spowiednika i kierownika duchowego.

Ojciec Józef Andrasz w najwyższym stopniu wypełnił zadanie, które jest misją jezuitów: „Towarzyszyć duszom”.

Pomagał w drodze do świętości wielu osobom świeckim i konsekrowanym, ale jego najbardziej znaną penitentką jest św. Faustyna Kowalska, dla której był pierwszym i ostatnim spowiednikiem oraz kierownikiem duszy. Wspierał ją również na trudnej drodze głoszenia światu orędzia o Bożym miłosierdziu. To na kartach Dzienniczka zachowały się słowa Jezusa, który nazwał ojca Andrasza przyjacielem Serca swojego (Dz. 967).

Ta książka jest prosta i łatwo się ją czyta. Françoise Bouchard sięgnęła do źródeł, a także do opracowań, w których znalazła wiele mniej lub bardziej wiarygodnych świadectw. Wybrała z nich to, co najlepsze, nie ulegając spekulacjom. Rzetelnie zapoznała się z rozważaniami specjalistów i na ich podstawie stworzyła wartką opowieść. Czytając tę książkę, naprawdę możemy wejść w relację z Bernadettą i zgłębić jej duchową przygodę. Prosta narracja autorki porusza serce. I tego właśnie życzę wszystkim czytelnikom.
bp Francis Deniau

Talentu pisarskiego Françoise Bouchard nie trzeba nikomu udowadniać. Odkryłem go po raz kolejny w książce o Bernadetcie Soubirous, z którą coraz bardziej się zaprzyjaźniam. Bernadetta na pewno byłaby zażenowana, słysząc, że jest „prorokiem naszych czasów”, a jednak to prawda.
bp Jacques Perrier

Nowe wydanie jednej z najważniejszych monografii Soboru Nicejskiego, przepracowane i uzupełnione z okazji 1700. rocznicy zwołania pierwszego soboru powszechnego (325–2025).

Praca jest owocem wieloletnich studiów Henryka Pietrasa SJ nad dokumentami soborów powszechnych i aktami synodów starożytnego Kościoła oraz jego szczególnych zainteresowań Soborem Nicejskim. Autor drobiazgowo analizuje teksty źródłowe, zamieszczając je w przekładzie i greckim oryginale. W komentarzu do nich kwestionuje większość obiegowych, a nierzadko fundamentalnych opinii na temat celów zwołania soboru, osób, które odegrały na nim kluczową rolę, oraz znaczenia sformułowanych kanonów i przyjętego credo. Odchodzi od utartych wyjaśnień i stawia nowe hipotezy, według których rzeczywista rola Soboru Nicejskiego jest zaskakująca. Rezygnuje przy tym z naukowego żargonu i o realiach starożytnego Kościoła mówi, używając najnowszej terminologii oraz odwołując się do współczesnych analogii. Tę ważną monografię czyta się niczym powieść detektywistyczną.

Wśród wymienionych w książce kapłanów są niezłomni, którzy przeszli przez więzienia i szykany, zostali ze swoją owczarnią i wiernie jej służyli do końca. Niektórzy z nich zapisali się w historii Kościoła na Białorusi jako męczennicy. Bez nich nie byłoby kapłanów nowego pokolenia, którzy w czasach ateizmu przeszli formację do kapłaństwa potajemnie albo w seminariach w Kownie i Rydze, a po upadku Związku Sowieckiego – w Grodnie i Pińsku. Oni wspierali pokolenie starszych i doświadczonych kapłanów, aby przejąć od nich pałeczkę sztafetową w posłudze Kościoła jako sakramentu powszechnego zbawienia.

Książka przedstawia całościowy przegląd życia i posługi kapłanów w trudnych czasach ateizmu i początkach odrodzenia. Ich świadectwo wiary i posługi będzie bardzo pożyteczne w formacji nowych kapłanów i ich służeniu w nowych czasach. Kościele XXI wieku nie bój się, idź naprzód i prowadź ludzi do portu wiecznego zbawienia ze świadectwem kapłanów przedstawionych w tej książce.

Miał rację św. Augustyn, gdy na kartach swych Wyznań zanotował: „Jakże wielki jesteś, Panie. […] Stworzyłeś nas bowiem jako skierowanych ku Tobie. I niespokojne jest serce nasze, dopóki w Tobie nie spocznie”. Tego niepokoju doświadcza każdy, zwłaszcza od chwili, gdy stanie wobec pytania o sens życia. Nie sposób przed tym pytaniem uciec, choć stawiamy je sobie chyba zbyt rzadko. Niemniej, co nie powinno dziwić, dopada nas ono zupełnie niespodziewanie. Wtedy je sobie uświadamiamy. Odpowiedź zaś nie jest prosta. Co więcej, nawet nieźle poinformowany dr Google tym razem też nie przyjdzie z pomocą naszym egzystencjalnym lękom, które targają naszym sercem. Z pomocą przyjść może ta właśnie książka. (…)

Pytanie o to, czy Kościołowi potrzebni są księża, można uznać za prowokacyjne. Jest niczym atak skierowany w fundamenty wspólnoty i wiary. Jak to – Kościół bez kapłanów, bez szafarzy sakramentów? Ale czy na pewno?

Biblista Martin Ebner bada to zagadnienie, szukając uzasadnień w księgach Starego i Nowego Testamentu. Przybliża nam takie rozumienie wspólnoty wiernych, któremu obce są struktury władzy kojarzone z kapłaństwem urzędowym. Jego perspektywa może okazać się przełomowa dla prawdziwej odnowy Kościoła w duchu Jezusa, którą postuluje autor.

Pisma wchodzące w skład kanonu Nowego Testamentu świadczą o całej palecie możliwych form organizacyjnych i funkcji, które jednocześnie odzwierciedlają różnorodność ich miejskiego środowiska. Kapłanów jednak się tam nie znajdzie. Jest to tym bardziej uderzające, że kapłani odgrywają ważną rolę zarówno w judaizmie, pierwotnej małej ojczyźnie pierwszych chrześcijan, jak i w miastach Cesarstwa Rzymskiego. To puste miejsce wśród chrześcijan wymaga wyjaśnienia.

Niebanalne, esencjonalne i prowokujące do myślenia teksty o Kościele

Być z Kościołem, gdy przeżywa momenty swojej świetności, swój „złoty wiek”, nie jest trudno. Wyzwaniem stają się chwile, w których przechodzi on przez „noc”; okresy, gdy zmaga się ze swoimi grzechami. Jak pisać o kondycji wspólnoty uczniów Jezusa, nie tylko nie bojąc się trudnych tematów, ale także wyznając Kościół, który ma być miejscem, gdzie szuka się wiary? Ksiądz Andrzej Draguła stara się znaleźć balans między koniecznym realizmem a chroniącą od rozpaczy nadzieją.

Kościół, który wyznaję, widzi grzech, osądza go, ale się na nim nie zatrzymuje. Widzi dalej i żyje nadzieją, którą pokłada w tym, którego Mistycznym Ciałem jest – w Chrystusie, oraz w Duchu Świętym, który go jednoczy i udziela mu własnej świętości.

Autor nie daje banalnych odpowiedzi na nurtujące wielu ludzi pytania o Kościół, ale pisząc o sytuacji katolików, kwestii apostazji, przyszłości parafii czy seminariów duchownych, szuka przestrzeni wiarygodności oraz symptomów zmian. Wychodzi naprzeciw człowiekowi XXI wieku, jego oczekiwaniom i tęsknocie za wspólnotą ludzi wierzących, którym „radość i nadzieja, smutek i trwoga” współczesnych nie są obce. Nie traci wiary w to, że pojawiają się jaskółki zwiastujące wiosnę Kościoła w Polsce.

Badania nad postrzeganiem ludzkiej natury w średniowieczu są wyjątkowym wyzwaniem z racji złożoności zagadnienia – refleksja o człowieku pojawia się w dziełach wielu autorów wieków średnich, lecz znacznie trudniej byłoby nam wskazać źródło stanowiące stricte antropologiczny wywód. Szczególnym punktem odniesienia w tym kontekście powinna być dla nas filozofia – istota człowieka była oczywiście jednym z tematów dzieł myślicieli przełomu antyku i średniowiecza. Średniowieczna antropologia natomiast, sposób postrzegania ludzkiej natury i znaczenia człowieka w chrześcijańskim świecie spotykały się ze szczególnym zainteresowaniem autorów doby karolińskiej; badania historyczne prowadzone w tym zakresie nie są jednak na ogół zbyt obszerne, zaś uczeni znacznie częściej sięgają po interesujące nas konteksty przy okazji studiów nad wspomnianą filozofią.

Aby wypełnić lukę badawczą w sferze X-wiecznej historii średniowiecznej antropologii, warto przyjrzeć się myśli Odona z Cluny, którą zawarł w swoim imponującym poemacie Occupatio. Analizując to dzieło, postanowiłam przyjąć perspektywę, którą – w moim przekonaniu – przyjął także sam autor. Odon kieruje się bowiem własną wizją antropologiczną; opisuje powstanie oraz dzieje świata ze szczególnym uwzględnieniem istoty człowieka, przede wszystkim charakteryzując jego naturę i towarzyszące jej przemiany.

Taka perspektywa służy jeszcze jednemu celowi: Odon wykorzystuje ją, by w dalszej części dzieła przejść do przedstawienia ideału, który powinien w pełni realizować się w mnichach. Temat ideałów monastycznych jest równie złożoną kwestią, co wspomniana myśl antropologiczna, stanowi również zagadnienie zbyt obszerne i dyskusyjne, by można było je przybliżyć w chociażby skrótowy sposób, co udowadnia zresztą współczesna historiografia. Badacze skupiają uwagę na wielu czynnikach decydujących o doskonałości życia monastycznego, wskazywanych w dziełach licznych średniowiecznych autorów i w różnych przedziałach czasowych, jednocześnie – z racji silnego przywiązania do tradycji – często do siebie podobnych. Przemierzenie gąszczu tych koncepcji byłoby, rzecz jasna, wyzwaniem niezwykle wymagającym, lecz warto skupić się na tych ideach, które stały się najbardziej znaczące dla średniowiecznego monastycyzmu. Dla interesującego nas kręgu kluniackiego – zwłaszcza wieku X, lecz również późniejszych stuleci – badacze wskazują różne problemy przedstawiane przez tamtejszych myślicieli / Karolina Białas, fragment wstępu

W 2020 papież Franciszek zezwolił na udostępnienie badaczom archiwaliów z czasów pontyfikatu papieża Piusa XII. W labiryncie milionów odtajnionych dokumentów doskonale odnalazł się Johan Ickx, kierownik Archiwów Historycznych w Sekretariacie Stanu, czyli Ministerstwa Spraw Zagranicznych Watykanu. Potrzebny był wybitny ekspert, by odtworzyć prawdę o działalności Biura i odsłonić tajemniczy świat kurii rzymskiej, która z racji dyplomatycznego i poufnego charakteru przekazywanych informacji, posługuje się językiem niezrozumiałym dla laika. Publikacja ukazuje się po śmierci Rolfa Hochhuth'a, autora słynnej sztuki Der Stellvertreter (Namiestnik), niezwykle żywotnej kreacji sfinansowanej przez sowieckie tajne służby. Utwór wystawiony w 1963 i przetłumaczony na niemal wszystkie języki europejskie, na wiele lat zdeprecjonował działalność Piusa XII - od chwalonej na całym świecie przez najwyższych rangą polityków i osobistości żydowskie, do obrzuconej obelgami.

Jak wspaniałym i mądrym sposobem jest to udzielanie się Trójjedynego Boga w przestrzeni kościelnej! Ten niezwykły dar Kościoła – w którym znajdują się Słowo Boże, zasady moralnego postępowania, wychowanie, edukacja, kultura, sztuka, praktyczna miłość bliźniego, sakramenty, liturgia, a nade wszystko Eucharystia – jako droga zbawienia pozostaje dla nas wciąż tajemnicą. Nie możemy zapominać, że jest to podwójne misterium. Dlaczego? Gdyż Kościół to wspólnota Bosko-ludzka. Bóg Ojciec i Syn Boży, i Duch Święty są misterium. Ale i każdy człowiek jest pewnym misterium, choćby ze względu na obraz i podobieństwo Boże (wynikające z aktu stworzenia) oraz ze względu na bycie przybranym synem i córką Boga (wynikającą z aktu odkupienia). Czyż spotkanie się tych dwóch misteriów nie będzie tajemnicą przerastającą ludzkie poznanie?

Książka „Podwójna tajemnica Kościoła” jest nie tylko oszczędną w słowach jego apologią i uwiarygodnieniem wobec nadmiernej dziś socjologizacji Kościoła, ale i gorącym zaproszeniem do wejścia w tajemnicę Trójcy Świętej oraz do zadumania nad tajemnicą życia człowieka, jego sensu i celu.

Ta książka jest zapisem pracy naukowej, którą można nazwać „teologicznym marzeniem”.

Marzeniem rozwiniętym i uzasadnionym naukowo oraz odsłaniającym złożoną historię i teraźniejszość chrześcijaństwa w Ukrainie, a jednocześnie – jak to bywa z marzeniami: trudnym do zrealizowania i rodzącym pytania, czy w ogóle jest to możliwe. Było tak już w momencie, gdy powstawała, a dziś jest tak tym bardziej, ponieważ pomiędzy jej napisaniem a wydaniem historia dramatycznie przyspieszyła w momencie agresji Rosji na Ukrainę.

Podwójna koinonia podejmuje i przybliża czytelnikowi projekt powstały wśród duchownych greckokatolickich Ukrainy, mający na celu przywrócenie jedności pomiędzy Kościołami na Ukrainie: katolickim obrządku bizantyjskiego i prawosławnymi – przy jednoczesnym trwaniu we wspólnocie ze Stolicą Piotrową. Tytułowa „podwójna wspólnota” (gr. Koinonia, łac. Communio) oznacza więc zachowanie łączności danego Kościoła jednocześnie z Rzymem i patriarchatem Konstantynopola lub Moskwy.

Pasjonująca historia Soboru Watykańskiego II uwzględniająca dokumenty oraz działania osób i grup, które odegrały kluczową rolę w czasie soborowych obrad. Autor – uczestnik tamtych wydarzeń - odkrywa tajemnice jawnych i zakulisowych spotkań i dyskusji, przytacza wiele faktów dotąd nieznanych lub przemilczanych. Stara się zrozumieć intencje i argumenty uczestników Soboru, który w decydujący sposób wpłynął na losy Kościoła i świata w następnych dziesięcioleciach.

Książkę o. Wiltgena trzeba więc przeczytać, bo jest ona ważnym głosem w toczącym się sporze o interpretację dzieła Vaticanum II. Obala szereg mitów, narosłych wokół tego ważnego wydarzenia z historii Kościoła katolickiego. Jest szczególnie ważna dla polskiego czytelnika. To bowiem w Polsce, znajdującej się obecnie z całym światem na przełomie wieków, spór o Sobór Watykański II nie jest tylko sporem o przeszłość Kościoła. Jest sporem o Jego przyszłość. – Grzegorz Kucharczyk, ze wstępu.

Czym jest Polska? Skąd się wzięła? Po co ona komu? Nie chodzi tu o Polskę w sensie geograficznym czy gospodarczym, ale metafizycznym i cywilizacyjnym. Dlaczego warto być Polakiem?

Takich pytań dziś się już nie zadaje. Są staromodne, przestarzałe, nie na czasie. Polskość stała się niewygodna, jakby stanowiła przeszkodę w dotarciu do czegoś większego, a bardziej uniwersalnego. Książka Krystiana Kratiuka to próba myślenia o Polsce i Polakach z perspektywy wiecznej. Pokazuje, że polskość to zadanie, misja, które można przyjąć albo odrzucić. Publicysta dowodzi, że troska o katolickie dziedzictwo w Polsce nie jest tylko kwestią prywatną, ale zbiorową, państwową, a nawet prawną. Prawdziwym wyzwaniem jest zachowanie niepodległości Polski, wolnej od obcego, antykatolickiego rządu. Od wschodniej barbarii, islamskiego kłamstwa czy zachodniego ateizmu. Jak to osiągnąć, to już zupełnie inne pytanie. A odpowiedź będzie na pewno łatwiejsza dla tych, którzy książkę Kratiuka przeczytają i przemyślą.

Nie lubię określenia „fundamentalne”. Jest nadużywane i nieustannie się dewaluuje. A jednak określenie „fundamentalne” było jedynym właściwym słowem, które przychodziło mi na myśl, gdy czytałem książkę Krystiana Kratiuka. Autor stawia pytania co się zowie fundamentalne, a więc zasadnicze. Kto je pomija, jest bezradny. Nie wie, na czym polega patriotyzm, czym są obowiązki narodowe, w jaki sposób można zrealizować dobro wspólne, co wyróżnia i odróżnia Polaków od reszty nacji. Gdyby Polska porzuciła swoje dziedzictwo zawarte w obyczajach, prawach, przesądach, to kim w ogóle byliby Polacy? Masą, ciżbą, tłumem pozbawionym charakteru, ideałów i celu.

Paweł Lisicki

Klasztor pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP przy ulicy Rakowickiej jest duchowym spadkobiercą pierwszego murowanego klasztoru karmelitów bosych w Krakowie. Chociaż w 1907 roku plac pod budowę znajdował się na rogatkach miasta, dzisiaj jest integralną częścią Śródmieścia. Budynek jest sąsiadem dworca głównego. Sprawia wrażenie, jakby stał na szóstym, dodatkowym peronie, przyjmując ludzi drogi, którzy chcą pojednać się z Bogiem i powierzyć Mu własne martwienia w cichej modlitwie przed Najświętszym Sakramentem.

Bosacy, bo tak nazywali nas krakowianie, już od ponad 100 lat modlą się, pracują, kształcą nowe pokolenia i sprawują sakramenty, odczytując nieustannie zmieniające się czasy. Książka ojca Jerzego Zielińskiego jest próbą uporządkowania tego minionego stulecia naszej obecności w tym zakątku Krakowa. Autor pozbierał nie tylko dokumenty znane już historykom i publicystom, ale również anegdoty z prywatnych zapisków i kronik. Dołączył niepublikowane dotąd fotografie. Dzieje wspólnoty bosaków z Rakowickiej zostały sportretowane jako mikrohistoria całej dwudziestowiecznej Rzeczypospolitej. Dziękuję autorowi za trud przygotowania publikacji i polecam wszystkim lekturę książki.

W jaki sposób papież reagował na rzezie urządzane przez krzyżowców?

Jaka była reakcja duchownych na wprowadzenie celibatu?

Czego dzisiejszy Kościół mógłby się nauczyć od średniowiecznego?

Abp Grzegorz Ryś jest znany z tego, że nie zadowalają go łatwe diagnozy, ale potrafi sięgać głębiej. Jest mistrzem stawiania trafnych pytań i wydobywania ukrytych znaczeń z pozornie banalnych faktów. Pisze w sposób prosty, ale pozbawiony uproszczeń.

Do historii Kościoła autor podchodzi z podwójną pasją, łącząc perspektywę wiary z fascynacjami naukowymi. Poznajemy jego spojrzenie na zjawiska, które ukształtowały dzisiejszy Kościół - także te trudne i kontrowersyjne, a czasem niesłusznie zapomniane.

Ta książka jest zapisem pracy naukowej, którą można nazwać „teologicznym marzeniem”. Marzeniem rozwiniętym i uzasadnionym naukowo oraz odsłaniającym złożoną historię i teraźniejszość chrześcijaństwa w Ukrainie, a jednocześnie – jak to bywa z marzeniami: trudnym do zrealizowania i rodzącym pytania, czy w ogóle jest to możliwe. Było tak już w momencie, gdy powstawała, a dziś jest tak tym bardziej, ponieważ pomiędzy jej napisaniem a wydaniem historia dramatycznie przyspieszyła w momencie agresji Rosji na Ukrainę.

Podwójna koinonia podejmuje i przybliża czytelnikowi projekt powstały wśród duchownych greckokatolickich Ukrainy, mający na celu przywrócenie jedności pomiędzy Kościołami na Ukrainie: katolickim obrządku bizantyjskiego i prawosławnymi – przy jednoczesnym trwaniu we wspólnocie ze Stolicą Piotrową. Tytułowa „podwójna wspólnota” (gr. Koinonia, łac. Communio) oznacza więc zachowanie łączności danego Kościoła jednocześnie z Rzymem i patriarchatem Konstantynopola lub Moskwy.

Ekscytujące i mało znane historie ośmiu francuskich zakonnic – misjonarek, które w XIX wieku w imię swojej wiary opuściły bezpieczne klasztory, aby wyruszyć w niebezpieczną podróż na krańce świata. W kornetach i z różańcami jako paszportami przepływały oceany, przemierzały dżungle i pustynie, aby nieść pomoc i dzielić swoje życie z rdzennymi mieszkańcami ze wszystkich kontynentów – czasami nawet zanim dotarli tam odkrywcy i kolonizatorzy. Choć było ich w terenie nawet dziesięć razy więcej niż misjonarzy, rola tych silnych i mocnych duchem kobiet do dziś nie została jeszcze wystarczająco doceniona.

Nieustraszone, inteligentne, odważne i szlachetne kobiety całe swoje życie poświęciły służbie bliźnim. Tworzyły szkoły, szpitale, struktury pomocy społecznej. Do dziś pozostały po nich listy, dzienniki, opowiadania, a także wciąż żywe ślady w pamięci rdzennych mieszkańców, które są przekazywane z pokolenia na pokolenie.

Autorki, opisując historię ekscytującego życia ośmiu bohaterek Boga, zabierają nas w pasjonującą podróż w cztery strony świata, od Ameryki po Chiny, przez Afrykę, Palestynę, aż po Ocean Spokojny.