Biografie, autobiografie

María Fernández Coronel y Arana (1602-1665) - hiszpańska zakonnica, koncepcjonistka, mistyczka, wizjonerka, autorka Mistycznego miasta Bożego, czcigodna Sługa Boża.
Niniejsza „Biografia" nie jest kompletnym żywotem, obejmującym wszystkie czyny Sługi Bożej siostry Marii z Ágredy. Do tego potrzebne byłoby wiele tomów. Mieści jednak w sobie najbardziej zwracające uwagę wydarzenia i ma ambicje, aby stać się niemal autobiografią, to znaczy żywotem napisanym przez nią samą, ponieważ pomijając to, co inni powiedzieli i napisali o siostrze Marii, usiłowaliśmy oprzeć większą część żywota o to, co Sługa Boża na mocy świętego posłuszeństwa napisała o sobie.

Postać wynalazcy lampy naftowej i pioniera przemysłu naftowego od najmłodszych lat frapowała Autora tej książki, ks. prof. Janusza Królikowskiego, którego mała ojczyzna wiąże się z małą ojczyzną genialnego odkrywcy, ale także wspaniałego, szlachetnego człowieka Ignacego Łukasiewicza. „Bardzo dobrze pamiętam – pisze Autor – że w moich rodzinnych stronach niejednokrotnie wspominano – także mój dziadek to niejednokrotnie robił, zachęcając wnuka do pilnej nauki – iż był on związany pochodzeniem z nieodległą od mojej rodzinnej wsi Padwią. (…) Stawiano go jako przykład człowieka, który wywodząc się z bardzo ubogich stron, będąc pozbawiony możliwości nauki i systematycznego rozwoju intelektualnego, mógł wiele osiągnąć dzięki przyjaciołom rodziny, życzliwemu wsparciu różnych ludzi, a w końcu wręcz niezwykłej determinacji i konsekwencji osobistej oraz systematycznej i solidnej pracy, stanowiącej podstawę wzrostu osobistego i rozwoju społecznego”.

Dwa fascynujące oblicza wielkiego Polaka kryją się symbolicznie w tytule tej książki „Wynalazca i darczyńca”. Autor w odkrywczy sposób naświetla postać swego bohatera, z powodzeniem przekonując, że „Łukasiewicz to wszakże nie tylko ropa, nafta i nowe źródło światła, ale także ugruntowana postawa chrześcijańska”. I to jest niewątpliwe nowatorstwo w spojrzeniu na odkrywcę ropy naftowej, którego duchowość wyrastała z głębokiej wiary katolickiej. Autor uwypukla bowiem związki Łukasiewicza z Kościołem, prezentuje na wskroś chrześcijańską motywację jego poczynań, a także głęboki, ugruntowany na Słowie Bożym, patriotyzm. Dzięki tej książce poznajemy jakże liczne, a niemal zupełnie nieznane ewangeliczne owoce dobroczynnej działalności wynalazcy, które i dzisiaj mogą być naśladowane.

Książka ta, wydana dla uczczenia Roku Ignacego Łukasiewicza, jest bardzo bogato ilustrowana – zdjęciami archiwalnymi, ale i artystyczną dokumentacją Adama Bujaka – dzięki czemu możemy odbyć fotograficzną podróż w czasie oraz po miejscach, w których żył i działał genialny wynalazca i darczyńca.

Kopernikański przewrót w badaniach nad losami Kopernika. Biografia oparta na źródłach, a nie spekulacjach i hipotezach.

Mimo, iż po wielkim astronomie zachowało się sporo dokumentów, w tym jego listy, Kopernik pozostaje wielką zagadką. Data urodzin podawana w encyklopedii nie jest w istocie prawdziwa. Ciągle nie wiemy, kim byli jego przodkowie? Niemieccy biografowie starają się stworzyć wrażenie, że astronom był Niemcem i praktycznie nie miał związków z Polską.

Jakie tytuły osiągnął na uczelniach, na których pobierał naukę? Czy w Krakowie został magistrem sztuk wyzwolonych? Czy możliwe były młodzieńcze romanse Kopernika w Krakowie, Bolonii i Padwie?

Śledztwo w sprawie zagadek związanych z genialnym astronomem.

Jest rok 1946. Za biurkiem, w domu, jakich setki w Princeton, zasiada twórca największej rewolucji naukowej XX wieku.

Na czterdziestu pięciu stronach opisuje swoje życie, od zachwytów dzieciństwa do ostatecznych pytań starzejącego się naukowca. Tworzy coś, co nazwie swoim własnym nekrologiem - a my musimy nazwać jednym z najcenniejszych dokumentów nauki.

Sześćdziesięciosiedmioletni Albert Einstein nie pała entuzjazmem do autobiografii. Uważa, że „zazwyczaj są owocem narcyzmu i negatywnych uczuć wobec innych”. W rezultacie powstaje autobiografia intelektualna intensywna w treści, ale niejako zaszyfrowana.

Byłeś prorokiem, ale moje panowanie będzie krótkie. – słowa wypowiedziane przez Jana Pawła I do kard. Sina tuż po wyborze na tron Piotrowy

Jego pontyfikat trwał zaledwie 33 dni. Jakie tajemnice skrywa życie Albino Lucianiego – Jana Pawła I? I co Kościołowi i całemu światu może dać włączenie go w poczet błogosławionych?

Częstochowa jest domem Matki Polaków – Czarnej Madonny. Jak dobrze go znamy?

Tysiące cudownych uzdrowień, pielgrzymi z najdalszych zakątków świata i legendy, które rozpalają wyobraźnię milionów wierzących.

Czy klasztor w Częstochowie nawiedził sam Mesjasz? Kto namalował ikonę Czarnej Madonny? Czy był to Łukasz Ewangelista? Kto tak naprawdę zranił najważniejszy dla Polaków obraz, pozostawiając na nim dwie rysy – Tatarzy, Czesi, a może sami Polacy? Jak w rzeczywistości wyglądała obrona przed Szwedami, o której opowiada Potop?

Znany dziennikarz Tomasz Terlikowski opowiada o Jasnej Górze jak nikt wcześniej – z dociekliwością badacza i z nieskrywaną fascynacją odkrywa kolejne zapomniane fakty o tym świętym miejscu, które papież Jan Paweł II nazwał „sanktuarium narodu”.

Świat ma Jerozolimę, Polska ma Częstochowę

Wanda Malczewska, przez niektórych nazywana polską Katarzyną Emmerich. Mistyczka z Parzna otrzymała od Boga dar widzenia przyszłych wydarzeń, głównie dotyczących losów Ojczyzny i Kościoła.

Prawie 50 lat przed Cudem Nad Wisłą, Wanda Malczewska usłyszała od Matki Bożej, że 15 sierpnia stanie się świętem waszym narodowym, bo w tym dniu odrodzona Polska odniesie świetne zwycięstwo nad wrogami, dążącymi do jej zagłady.

Mistyczka wyprzedzała swoją epokę. Uczyła chłopów pisania, czytania i religii. W czasie Powstania Styczniowego organizowała szpitale. O kanonizację wizjonerki zabiegała Zofia Kossak. Jan Paweł II nazwał ją apostołką i wspaniałą przewodniczką w dziele ewangelizacji. Polska zawsze będzie przedmurzem Kościoła - o ile sobie nie da wiary odebrać

Życie mistyczne Malczewskiej łączyło się z ekstazami, wizjami i przeżywaniem Męki Chrystusa na Drodze Krzyżowej. Słowa Zbawiciela i Maryi usłyszane w czasie objawień zapisywała skrupulatnie w dzienniku. Dzięki nadprzyrodzonemu darowi zawsze wiedziała, kto świętokradczo usiłuje przystępować do ołtarza i z tego powodu żarliwie modliła się w intencji nawrócenia kapłanów.

Rosję spotka kara Boska za krew przelaną, wołającą o pomstę do nieba. Straszne klęski spadną na Polskę, ale jej nie zgniotą.

Niech czas jubileuszu narodzin Sługi Bożej Wandy Malczewskiej przyczyni się do dogłębnego wniknięcia w bogactwo jej duchowego dziedzictwa abyśmy w obecnym czasie i wobec aktualnych wyzwań starali się naśladować jej pokorne życie dla innych.

– Bp Marek Solarczyk

Kim był starszy brat św. Jana Pawła II? Jak bardzo wpłynął na jego późniejsze decyzje? Oto unikalny portret Edmunda Wojtyły, ofiarnego lekarza, który inspirował przyszłego papieża, uczył go miłości do gór, aktorstwa, a także modlitwy. Po śmierci stał się symbolem oddania życia i poświęcenia.

Książka jest pierwszą biografią doktora Edmunda Wojtyły. Był on uznanym lekarzem, nieprzeciętnie zdolnym, z pasją i poczuciem misji. Jego pełną perspektyw młodość przerwała przedwczesna śmierć. W bielskim szpitalu, gdzie pracował na oddziale zakaźnym, zaraził się szkarlatyną od chorej, której udzielał pomocy. To dla niej i dla ewangelicznych ideałów poświęcił swoje życie. Kiedy odszedł, miał 26 lat.

Milena Kindziuk wprowadza czytelnika w wyjątkowy świat Edmunda Wojtyły. Od wielu lat podążała jego śladami, niestrudzenie odwiedzając miejsca związane z jego życiem i śmiercią. Badała polskie i zagraniczne archiwa, rozmawiała ze świadkami. Z mozaiki dokumentów, zdjęć i wspomnień powstał wyjątkowy portret człowieka, który był autorytetem dla św. Jana Pawła II.

Od śmierci Edmunda minęło już 90 lat. Mimo to wciąż może on inspirować. Z pewnością nie tylko medyków i tych, którzy służą chorym, opuszczonym i szukającym nadziei.

„Wszyscy rodzą się jako oryginały. Wielu umiera jako fotokopie”. To słowa Karola Acutisa (Londyn, 3 maja 1991 r. – Monza, 12 października 2006 r.), zmarłego w wieku piętnastu lat w opinii świętości, beatyfikowanego w Asyżu 10 października 2020. Chłopiec naszych czasów. Pełen życia i zainteresowań. Entuzjasta informatyki, z sercem wypełnionym Bogiem. Został pochowany w Asyżu, w Sanktuarium Ogołocenia upamiętniającym gest młodego Franciszka, który wyrzekł się wszystkiego co doczesne, aby pójść za Jezusem i żyć zgodnie z Ewangelią. Dwie bardzo oryginalne historie. Odległe od siebie w czasie. Łączy je jednak wspólny motyw przewodni: spotkanie promieni światła wskazujących drogę młodym ludziom naszych czasów.

Ponad 50 lat żyła tylko Komunią św., nie przyjmując innych pokarmów. Obdarzona m.in. darem stygmatów w każdy piątek współuczestniczyła zarówno duchowo, jak i cieleśnie w męce i śmierci Jezusa na krzyżu.

Czcigodna sługa Boża Marta Robin, uznawana za jedną z największych mistyczek, została nieoczekiwanie oskarżona o oszustwo i plagiat. Kiedy zarzuty postawione przez nieżyjącego już karmelitę o. Conrada De Meestera, eksperta w jej procesie beatyfikacyjnym, zostały opublikowane w 2020 roku, ks. Pierre Vignon postanowił zabrać głos w tej sprawie. Na podstawie zgromadzonych w ciągu 40 lat dokumentów oraz wiedzy z zakresu teologii mistycznej, a także faktów i świadectw członków rodziny oraz osób, które zetknęły się z Martą Robin, zdecydowanie staje w jej obronie.

Serce Stefanii Łąckiej było rzeczywiście żywą tablicą, na której była wypisana miłość ku Chrystusowi. Nie tylko wtedy, gdy była na wolności, lecz także wtedy, gdy znalazła się w więzieniu tarnowskim, a później w obozie oświęcimskim... [Natomiast] wy jesteście listem Chrystusowym wypisanym Duchem Bożym, nie atramentem i nie na tablicach kamiennych, ale na żywych tablicach serc

abp. Jerzy Ablewicz 1981

Czas trwania: 6 godz. 39 min

Kim był skromny franciszkanin, o. Wenanty Katarzyniec? Jak wyglądało jego życie, które doprowadziło do ogłoszenia go Czcigodnym Sługą Bożym? Czego można się od niego nauczyć? I jak skorzystać z jego pomocy?

Książka jest zwięzłym opisem życia sługi Bożego o. Wenantego Katarzyńca. Franciszkanin, wychowawca młodych zakonników, kaznodzieja, spowiednik, po śmierci znany jako skuteczny orędownik u Boga. Dziś wiele osób z nadzieją wyczekuje chwili, gdy Kościół katolicki oficjalnie wyniesie go na ołtarze i wskaże światu jako wzór chrześcijańskiego życia.

Dowiedz się, kim był, co robił i jak do dziś pomaga tym, którzy proszą go o pomoc. Daj się pociągnąć tej pokornej postaci franciszkańskiego zakonnika. Naucz się od niego, jak dobrze wypełniać swoje powołanie.

Jednymi z najważniejszych pytań, jakie sobie zadajemy, są pytania: Jak żyć? Jak należy żyć, aby nie zmarnować życia? Na czym polega dobre życie?. Autor pisze: „Uważam – pisze Autor – że podobnie jak między innymi Arystoteles i Paul Ricoeur istnieje elementarna intuicja etyczna związana z faktem, że jesteśmy ludźmi, osobami. Można nawet powiedzieć, że intuicja ta jest stróżem człowieczeństwa”.

Nicolai Hartmann za życia był uważany za najwybitniejszego, obok Heideggera i Jaspersa, filozofa niemieckiego. Myśliciel ten, podobnie jak między innymi Ingarden, uprawiał filozofię realistyczną i obiektywistyczną. Inspirując się klasyczną filozofią dobra, zwłaszcza Arystotelesa, etyką Kanta, a przede wszystkim myślą Schelera, wypracował własną odmianę etyki wartości. Jest jednym z największych etyków w dziejach, a jego imponujące dzieło Ethik (Etyka) nie ma sobie równych.

Joan Sheen Cunningham szczęśliwie dorastała wraz z rodziną w Illinois, kiedy brat jej ojca, biskup Fulton Sheen, zaoferował jej życiową szansę: możliwość nauki w prywatnej szkole w Nowym Jorku. Z błogosławieństwem rodziców chętnie się zgodziła, a Fulton Sheen został dla niej drugim ojcem, wzorem do naśladowania i przyjacielem na całe życie. W tym pamiętniku Joan opisuje wiele niezwykłych, kształtujących jej życie przeżyć i rozmów z Fultonem Sheenem. Z czułością wspomina, jak stryj Fulton kierował jej życiem duchowym i wspierał życie uczuciowe, pomagał Joan i jej mężowi znaleźć mieszkanie, ochrzcił ich dzieci i wnuki, zabierał w dalekie podróże. Fulton Sheen, którego przedstawia nam Joan, to nie tylko pomnikowa osobowość telewizyjna, ale człowiek modlitwy, hojności i gorliwości misyjnej, kontaktujący się z niezliczonymi ludźmi ze wszystkich środowisk. W książce zamieszczone liczne fotografie z rodzinnego archiwum.

Błogosławiony kardynał Stefan Wyszyński to w dziejach Polski i polskiego Kościoła postać wyjątkowa i opatrznościowa. O jego życiu i działalności napisano i powiedziano naprawdę wiele. Dziś jednak kolejne już pokolenie, które wzrasta po jego śmierci, staje przed ważnym zadaniem odczytania na nowo tego życiorysu i nauczania. Publikacja „Ojciec Pasterz i Prymas Błogosławiony kard. Stefan Wyszyński (1901–1981)” jest więc zaproszeniem do głębszego związania się z Prymasem Tysiąclecia – Ojcem, Pasterzem i Prymasem, do poznawania jego postaci, naśladowania go w różnych okolicznościach życia i wreszcie do modlitwy za jego wstawiennictwem.

Oskarżano ją o histerię i fantazjowanie. Długo nikt nie wierzył, że ta prosta, niewykształcona dziewczyna została wybrana przez Jezusa na sekretarkę Bożego Miłosierdzia. Gdy doświadczała ciemności, czuła, że Bóg ją opuścił, że została zupełnie sama. Gdy widziała Jezusa, rozmawiała z Nim. Przygotujesz świat na ostateczne przyjście moje – powiedział jej. Ale nie ułatwiał wykonania wielkiej misji. Jak miała tego dokonać?

W mistycznych wizjach widziała i piekło, i swoją kanonizację. Kościół długo nie potrafił docenić wagi jej przesłania. Kult Bożego Miłosierdzia rozprzestrzenił się jednak na cały świat – tak jak chciał tego Jezus.

Efektem pasji dziennikarki i historyka jest jedyna tego typu biografia największej polskiej Świętej. Autorka odkrywa nieznane fakty z życia Siostry Faustyny i ujawnia tajemnice rozwoju kultu Miłosierdzia Bożego.

Historie opowiadające o łaskach otrzymanych za przyczyną Opiekuna Odkupiciela oraz wzruszające listy pisane do niego przez dzieci – między innymi te treści kryje w sobie piąty tom serii Cuda świętego Józefa, która wielu czytelnikom przybliża osobę Oblubieńca Najświętszej Maryi Panny.

Czułość i prostota, z jaką szczególnie najmłodsi zwracają się do św. Józefa, są nie tylko świadectwem ich zaufania, ale także przekonania, że może on swoim ojcowskim sercem objąć zarówno ich radości i szczęścia, jak też troski i nie zawsze łatwą codzienność. Z rozbrajającą otwartością proszą Go w ważnych dla siebie małych-wielkich sprawach.

Ten zbiór wyjątkowej korespondencji jest dowodem dziecięcej wrażliwości na Boga i jednocześnie ich otwartości na działanie świętych.

Gabriel Marcel jest jednym z największych dwudziestowiecznych filozofów francuskich. Nazywano go, w przeciwieństwie do Sartreʼa, egzystencjalistą chrześcijańskim i filozofem nadziei. Jest twórcą oryginalnej metafizyki, którą nazywał filozofią konkretną, filozofią ducha, filozofią egzystencji, neosokratyzmem i sokratyzmem chrześcijańskim. Na język polski przetłumaczono m. in. „Od sprzeciwu do wezwania”, „Homo viator”, „Tajemnicę bytu” oraz „Mądrość i poczucie sacrum”.

Uznając prymat intersubiektywności, sfery międzyosobowej, wobec świata, jest współtwórcą filozofii dialogu. Przedmiotem jego poszukiwań był człowiek oraz jego odniesienie do drugiej osoby i do Boga. Przekonany, że życie ludzkie rozwija się na kształt dramatu, koncentrował uwagę na fenomenach pozytywnych, m. in. Na wolności, twórczości, nadziei, miłości, wierności i rodzinie. Starał się obudzić w człowieku poczucie głębi i tajemnicy tkwiącej w tym, co powszednie i zwyczajne.

Napisana z pasją i klarownie książka Jana Galarowicza, autora prac o Schelerze, Hartmannie, Hildebrandzie i Heideggerze oraz o Ingardenie, Wojtyle i Tischnerze, jest pierwszym w Polsce popularnym wprowadzeniem do myśli Marcela, w szczególności do jego filozofii człowieka i relacji międzyosobowych.

Jest to biografia O. Grzegorza Ciorocha OFMConv (1962-2004) pierwszego kustosza franciszkańskiej Kustodii Rosyjskiej, wielkiego misjonarza Rosji, który zginął w wyniku zamachu pod Kobryniem na Białorusi. Jest to pierwsza publikacja opisująca w detalach realia pracy katolickich misjonarzy w Rosji od lat 90. ubiegłego wieku. Życiorys o. Cirocha: O. Grzegorz Cioroch (1962-2004) to najwybitniejszy franciszkanin XX wieku po Świętym Maksymilianie. Był wielkim misjonarzem Rosji, gdzie od początku lat 90. pod skrzydłami arcybpa Kondrusiewicza współtworzył pierwsze seminarium, odegrał kluczową rolę w odzyskaniu katedry w Moskwie, założył tam najbardziej liczące się katolickie wydawnictwo, którego ukoronowaniem było jego dzieło: wielotomowa Rosyjska Encyklopedia Katolicka (gdy Władimir Putin był u Benedykta XVI z pierwszą wizytą w 2017 r., osobiście wręczył jej 2 tomy w prezencie Papieżowi). Ojciec Cioroch jako Kustosz erygował wiele klasztorów, pociągał liczne powołania, a swoimi zaletami przyciągał zarówno moskiewską inteligencję, jak i wyznawców Prawosławia. W 2002 roku podjęto próbę ośmieszenia O. Ciorocha. Nastąpiła tzw. “prowokacja moskiewska” polegająca na zorganizowaniu w wynajmowanych od klasztoru pomieszczeniach domu publicznego, co zostało transmitowane przez oficjalną telewizję, jak i opisane w gazecie “Komsomolskaja Prawda”. Za całą akcją, obliczoną na całkowite zdyskredytowanie o. Ciorocha, jak i wszystkich katolików w Rosji, stała wg przesłanek FSB, a nitki korzyści wizerunkowych z prowokacji prowadzą do rosyjskiej cerkwi, której ówczesnym szefem dyplomacji był późniejszy patriarcha Cyryl. O. Grzegorz Cioroch nie załamał się i udało mu się oczyścić wizerunek tak silnie nadszarpnięty medialnie – wobec ludzi i w Radzie Generalnej Związku Dziennikarzy Rosji. Wstawił się za nim min. najsłynniejszy rosyjski dysydent, założyciel Memoriału, Siergiej Kowalow. Kolejne miesiące upływały na ciężkiej i dynamicznej pracy misyjnej, jednak pojawiły się przeszkody. Nieznani sprawcy zastraszali, wybili w klasztorze szyby, śledzili ojca Ciorocha, podsłuchiwali zakonników, by wreszcie w pierwszej połowie 2004 roku grozić, że nie wróci on z urlopu żywy (co się finalnie dokonało w lipcu tego roku). Ojciec Cioroch przez długi czas ufał swojemu uczniowi XX, który świetnie potrafił rozpracować oczekiwania o. Ciorocha i długo udawał oddanego Kościołowi zakonnika. Gdy o. Cioroch się zorientował, że nie jest to uczciwy zakonnik, było już zbyt późno. Między innymi o. XX współodpowiada za skłócenie ojca Ciorocha z Kurią Generalną w ostatnich miesiącach życia. Skutek był taki, że gdy o. Grzegorz pojechał na ostatni urlop do Polski na początku lipca 2004 r. – wiedział o grożącej śmierci, jednak nie miał do kogo w zakonie zwrócić się o pomoc (jedyne co proponowała Kuria Generalna pod wypływem dziesiątek donosów XX to przymusowe leczenie psychiatryczne, niesprawiedliwe i poniżające w tym wypadku zdrowego człowieka). W drogę powrotną z Polski o. Cioroch udał się sam samochodem, kierując się na przejście graniczne pod Kobryniem na Białorusi. Na przejściu granicznym został przetrzymany, a jego auto na godzinę zostało zabrane gdzieś na bok przez dwóch mężczyzn, pod pretekstem kontroli. Ojciec Grzegorz wykonał telefon do współbrata w Petersburgu mówiąc, że być może teraz się wydarzy jego zabicie. Godzinę później już nie żył. Bezpośrednią przyczyną było zderzenie z pordzewiałym, nieużywanym już wówczas, mlekowozem GAZ-53, który stał na obwodnicy Kobrynia. Niestety rodzina zakonna nie zadbała ani o zgłoszenie do prokuratora tej śmierci 42-letniego wybitnego misjonarza, ani o przeprowadzenie sekcji zwłok, ani też o zabezpieczenie wraku samochodu – który porzucili na policyjnym parkingu w Kobryniu; rozpuszczając jednocześnie kłamliwe wersje o śmierci, jako o zwykłym wypadku samochodowym, nie mając do tego żadnych przesłanek. Szczególną nadgorliwością w rozpowiadaniu kłamstw, tuszowaniu nastrojów i zahamowaniu śledztwa wykazał się o. YY, który nota bene całkowicie położył misję na swoim terenie.

Siostra Marta Wołowska „do chwały ołtarzy została wyniesiona jako męczennica i taką też została zapamiętana przez potomnych, jednak bliższe poznanie jej postaci zwraca uwagę na mniej znany, lecz zasadniczy rys jej duchowości.
Jest nim doświadczenie mistyczne, które towarzyszyło jej powołaniu zakonnemu od jego narodzin w lubelskim kościele Kapucynów aż do chwili męczeńskiej śmierci.Mistyczne zjednoczenie z Panem było źródłem gorliwości zakonnej i pełnej poświęcenia służby bliźnim wszędzie, gdzie została posłana, a szczególnie w Maciejowie, którego historia trwale wiąże się z jej osobą. Błogosławiona s. Marta jest więc mistyczką i męczennicą. Należałoby raczej powiedzieć, że głębokie życie duchowe osiągające mistyczny poziom zjednoczenia z Chrystusem inspirowało ją do heroicznego poświęcenia dla bliźnich aż po ofiarę z życia”.
fragm. Zakończenia