Prawosławie

Być chrześcijaninem to być we wspólnocie Kościoła. A Kościół to Ciało Chrystusa i Bosko-ludzka wspólnota ożywiana przez Ducha Świętego. W Cerkwi jesteśmy zjednoczeni miłością Boga w Trójcy Przenajświętszych Osób, co w szczególny sposób urzeczywistnia się podczas Boskiej Liturgii. Wyznając Nicejsko-Konstantynopolitańskie Wyznanie Wiary potwierdzamy, ze Kościół jest jeden, święty, powszechny i apostolski. Kościół – Dom Boży – jest „filarem i podporą prawdy” (1 Tm 3, 15), której pełnia to Jezus Chrystus – „droga, prawda i życie” (J 14, 6). Eklezjalne odkrywanie prawdy jest nierozerwalnie związane ze słuchaniem Słowa Bożego. Pismo Święte zajmuje centralne miejsce w życiu naszej Cerkwi, w doksologii liturgiczne), zmaganiach ascetycznych i pobożności wiernych. Ewangelia w szczególny sposób jest objawieniem życia Bożego w Kościele, gdyż wprowadza w doświadczenie, które z pokolenia na pokolenie, przekazywane jest od dwudziestu wieków, począwszy od naocznych świadków Zmartwychwstania Chrystusa, abyśmy mieli całkowitą pewność (por. Łk 1, 2-4). Oni bowiem dali świadectwo o tym, co ujrzeli własnymi oczami, na co patrzyli i czego dotykały ich ręce (por. 1 J 1, 1), abyśmy byli zjednoczeni z Bogiem oraz trwali w braterskiej wspólnocie. Prawdą i życiem Kościoła jest Osoba Chrystusa – Wcielonego Słowa – będącego naszym Zbawicielem. Jedność Kościoła to objawienie prawdy i obecność życia, a nie jedynie fakt socjologiczny czy osiągnięcie moralne. Jedność Kościoła objawia prawdę o istnieniu i życiu, które ,teraz widzimy jakby w zwierciadle, niejasno” (1 Kor 13, 12), gdyż jedność to dynamiczny proces od przemiany umysłu (gr. metanoia), skruchy i żalu za grzechy ku doskonałości: ,,Po części bowiem tylko poznajemy, po części prorokujemy. Gdy zaś przyjdzie to, co doskonałe, zniknıe to, co jest tylko częściowe” (1 Kor 13, 9-10) Spodobało Się Bogu w Trójcy Przenajświętszych Osób, aby nasze zbawienie dokonywało się w Kościele. Tak jak Bóg jest niepoznawalny w Swej istocie, tak też i Kościół jest tajemnicą. Refleksja nad misterium Kościoła jest niezmiernie ważna z soteriologicznego punktu widzenia, gdyż pomaga nam, prawosławnym chrześcijanom, w ziemskiej pielgrzymce ku Temu, Który pierwszy nas umiłował” (1 J 4, 19), abyśmy nie tylko Jego miłowali, ale obdarzali miłością naszych bliźnich (por. 1 J 4, 20-21). Teologiczny namysł nad misterium Kościoła jest podejmowany od samego początku jego istnienia. Każde pokolenie chrześcijan staje przed zadaniem, aby tę rzeczywistość nie tylko poznawać, ale również w niej odkrywać swoją tożsamość w relacji do Boga i innych ludzi. Kościół otwiera przed nami wgląd w misterium Boga i w misterium osoby ludzkiej, zarówno w odniesieniu do Ewangelii, jak i sakramentów. Bycie prawosławnym chrześcijaninem staje się coraz trudniejsze w obliczu coraz to większych zagrożeń cywilizacyjnych, przejawiających się w sekularyzacji, ateizmie, nihilizmie, materializmie, indywidualizmie, konsumpcjonizmie, utylitaryzmie, pragmatyzmie czy relatywizmie.

Publikacja monografii ks. dr: Jarosława Pagóra pt. Misterium Kościoła według Christosa Yannarasa jest z pewnością bardzo ważnym wydarzeniem w dziejach teologii w Polsce. Autor miał świadomość wyjątkowości wieloaspektowego dorobku twórczości myśliciela z Aten, wykraczającego poza teologię i filozofię, co wyraził już na jednej z pierwszych stron swego dzieła: „Twórczość Yannarasa wyznacza punkt zwrotny w świadomości greckiego i światowego prawosławia. Stanowi ona pierwszy wyraz sprzeciwu wobec procesów alienacji życia eklezjalnego, jakie dokonały się na gruncie Kościoła Grecji w XX i poprzednich stuleciach”. Dzieło ks. Jarosława Pagóra jest pionierskie, oryginalne, nieprzerysowane interpretacyjnie i niezwykle pożyteczne. Jestem przekonany, że zainteresuje ono zarówno dobrze przygotowanych akademicko teologów, jak i zwykłych czytelników.
Abp prof. dr hab. Jerzy (Pańkowski)

Namysł nad Kościołem, jaki został ukazany przez ks. dr. Jarosława Pagóra – opierającego się na interdyscyplinarnej refleksji Christosa Yannarasa – jest cenny z wielu powodów. Przede wszystkim to studium wydobywa dla eklezjologii trynitarność. Więcej nawet: misteryjność. Coraz bardziej współcześnie ulegające socjologizacji ujęcie Kościoła, może właśnie skutecznie się bronić poprzez rozumienie Kościoła jako Bosko-ludzkiej tajemnicy.
Prof. dr hab. Andrzej Napiórkowski OSPPE

Mówi się powszechnie, że wynalezienie mediów wywołało w naszym społeczeństwie rewolucję porównywalną do rewolucji elektryczności i nowych środków transportu. Istnieje jednak ogromna różnica pomiędzy nowymi mediami a innymi wynalazkami, które głęboko zmieniły życie współczesnego człowieka. (…) Żadna inna technika w rzeczywistości nie przeobraziła naszego stosunku do czasu i przestrzeni, naszego sposobu postrzegania świata, naszych relacji z innymi, naszego postrzegania nas samych, natury i rytmu naszych czynności pracy, wypoczynku, formy naszego komunikowania się oraz natury, struktury i formy naszego życia psychicznego i intelektualnego. I żadna inna technika (…) nie miała takiego wpływu na nasze życie duchowe.

Zeszyt ćwiczeń „Bóg i ja" dla dzieci czteroletnich przygotowuje dzieci do uświadamiania życia religijnego, przeżywania nabożeństw i wybranych świgt roku liturgicznego oraz wprowadza podstawowe znaki i gesty liturgiczne. Wykorzystuje zabawy ruchowe, rymowanki, twórcze działanie, wspólne recytowanie, rysowanie i kolorowanie.

Zeszyt cwiczen zawiera:
45 jednostek tematycznych ułożonych w czterech działach: 1. Pan Bóg stworzył cały świat, 2. Pan Bóg jest z nami. Modlitwa, 3. Jestem dzieckiem Bożym.
Kocham Boga i bliźniego, 4. Przygotowujemy się do świąt;
11 szablonów do pracy twórczej, zachęcających dziecko, przy pomocy dorosłych, do wykonania własnoręcznie prac plastycznych, w tym szablony związane z rokiem liturgicznym;
kolorowankę niemal przy każdej jednostce tematycznej;
zadania dotyczące samodzielnego uzupełniania ilustracji, rysowania według wzoru i po śladzie;
oznaczenia charakterystycznymi symbolami najważniejszych czynności i zadań; wyodrębniony obszar „Porozmawiajmy", wskazujący najważniejsze treści, zadania, polecenia,
zagadnienia do dyskusji, wspólnej rozmowy dla każdej jednostki lekcyjnej; Aneks jako rodzaj przewodnika metodycznego dla katechetów i rodziców - z propozycjami prac plastycznych,
rymowanek, wierszyków, szablonów i zabaw ruchowych do realizacji wybranych tematów;
wzór Dyplomu ukończenia lekcji religii w grupie wiekowej czterolatków.

Kodeks supraski, Minea na marzec (Mineja ćet’ia, na mart), odkryty 200 lat temu w bibliotece Monasteru Supraskiego, jest to pochodzący z X w. rękopis spisany w języku staro-cerkiewno-słowiańskim na pergaminie; zbiór żywotów świętych i nauk Ojców Kościoła dotyczących świąt Zwiastowania Bogurodzicy oraz okresu w roku liturgicznym od Soboty Łazarza do Niedzieli o Tomaszu. Należy do największych skarbów chrześcijańskiej kultury słowiańskiej i światowej. Rękopis powstał ponad 1000 lat temu w państwie bułgarskim jako efekt działalności najbliższych uczniów św. św. Konstantyna-Cyryla i Metodego, uznanych za Apostołów Słowiańszczyzny, współpatronów Europy oraz patronów naszej Prawosławnej Białostocko-Gdańskiej Diecezji. Jest wyjątkowym pomnikiem piśmiennictwa Słowian z czasów pierwszego tysiąclecia niepodzielonego Kościoła. Niedługo po powstaniu przeniesiony został na ziemie polsko-litewskie i około 500 lat temu trafił do zbiorów bibliotecznych wspólnoty monastycznej Supraśla. Od początku XVI wieku stanowił ozdobę bogatej biblioteki klasztornej razem z licznymi tworzonymi tutaj i w regionie zabytkami. Wraz z dynamicznym rozwojem sztuki drukarskiej przestał być używany i popadł w zapomnienie. We wrześniu 1823 roku pochodzący z Wólki Wygonowskiej na Podlasiu (dziś gmina Orla) ks. Michał Bobrowski, profesor Uniwersytetu Wileńskiego, pionier slawistycznych badań archeograficznych w Bibliotece Watykańskiej, włączył zabytek do światowego obiegu naukowego, otwierając nową kartę w badaniach nad historią i rozwojem języków słowiańskich, znaczeniem piśmiennictwa starobułgarskiego oraz dorobkiem kulturowym Rzeczypospolitej Obojga Narodów. W trakcie badań podzielono go na części, przechowywane dzisiaj w trzech bibliotekach: Bibliotece Narodowej i Uniwersyteckiej w Lublanie - 118 kart, Rosyjskiej Bibliotece Narodowej w Petersburgu - 16 kart oraz w Bibliotece Narodowej w Warszawie, gdzie znajduje się największy fragment - 151 kart. W 2007 roku wartość Kodeksu doceniła społeczność międzynarodowa, wpisując go na listę Pamięci Świata UNESCO. Sejmik Województwa Podlaskiego ustanowił rok 2023 Rokiem Kodeksu Supraskiego.

Niniejsza pozycja książkowa przedstawia historię "Bielskiej Ikony Matki Bożej" opiekunki naszego miasta i regionu, a także żywoty świętych, relikwie których znajdują się w "Pretisztienstiej" cerkwi w Bielsku Podlaskim.
Ks. Jerzy Bogacewicz

Zwrot „imiona Chrystusa” przywodzi na myśl arcydzieło Fraya Luisa de León De los Nombres de Cristo. Niniejsza książka do podobnego miana jednak nie aspiruje, nie zawiera też teologicznych dyskusji. Dotyczy prostszej sprawy – praktyki religijnej; mianowicie tego, jakimi imionami i w jakim celu chrześcijanie Kościołów Wschodnich tak naprawdę wzywali Pana Jezusa.

Tym dwóm zagadnieniom poświęcono poszczególne części tomu: I. Imiona, jakimi określali Jezusa wierni; II. Drogi modlitwy nieustannej, jakie zalecali i jakimi podążali asceci Kościołów Wschodnich. Skoro, z teologicznego punktu widzenia, każda modlitwa jest wzywaniem imienia i skoro jest ona także zbawienna – a nie dano ludziom pod niebem żadnego innego imienia, przez które moglibyśmy być zbawieni (Dz 4,12) – czy to samo odnosi się również do fonetycznego, że tak to określimy, wołania imienia Jezus? Jakie są źródła tej tradycji? W jaki sposób stopniowo rozwinęła się ona tak bardzo, że dla niektórych przestała być tylko jedną z wielu dróg, stając się drogą modlitwy doskonalszej od pozostałych, a może i jedynej?

To dwujęzyczne wydanie przekładu Żywota Świętego Symeona, który napisał Święty Sawa jest wynikiem projektu naukowego, kierowanego przez prof. dr Maję Andelković i o. Archimandrytę dr. Tichona (Rakićevicia). Projekt był współfinansowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości - Dyrekcję Współpracy z Kościołami i organizacjami religijnymi oraz przez Ministerstwo kultury i informacji Republiki Serbii.
Wydanie stawia sobie za cel internacjonalizację wyników naukowych i umożliwienie międzynarodowej publiczności zapoznanie się w obiegu czytelniczym z serbskim dziedzictwem kulturowym, a mianowicie ze szczytowymi osiągnięciami serbskiego piśmiennictwa średniowiecznego, a w pierwszym rzędzie z twórczością Świętego Sawy.

Kazania metropolity Atanazego to przykłady z życia jego duchowych podopiecznych i nauczycieli, a także jego samego. Sytuacje opisane przez Władykę są bliskie każdemu, kto w taki czy inny sposób zdecydował się walczyć z grzechem w imię Królestwa Niebiańskiego. Czytelnik rozpozna siebie w wielu fragmentach i zda sobie sprawę, że nie jest w tej walce sam.

Spis treści Wstęp 1. Zygmunt August wobec Cerkwi prawosławnej w świetle aktów prawnych 2. Przywileje Zygmunta Augusta dla Cerkwi prawosławnej: studium źródłoznawcze 3. Kategorie opublikowanych przywilejów, ich lokalizacja, charakterystyka i zasady edycji 4. Wykaz skrótów Przywileje Zygmunta Augusta dla Cerkwi prawosławnej (edycja) 1. Przywileje generalne nadane ludności ruskiej wyznania prawosławnego 2. Przywileje jurysdykcyjne 3. Przywileje personalne: powołania na katedry biskupie, nominacje na przełożonych klasztorów, proboszczów, ktitorów 4. Przywileje majątkowe (nadawane biskupom, monasterom, parafiom, duchownym) 5. „Otkazy” - odpowiedzi króla udzielone na sejmach na petycje

kniaziów, panów i posłów Wielkiego Księstwa Litewskiego

Indeks osób występujących w edytowanych przywilejach

Wykaz hierarchii cerkiewnej na terenie Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego w latach 1544-1572

Summary

Podstawowe przywileje Zygmunta Augusta, wnoszące istotne zmiany w relacjach prawno-państwowych i wyznaniowych na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego i Korony, to przywileje generalne nadane ludności prawosławnej. Przywileje generalne regulowały prawa społeczności prawosławnej, doprowadziły do wprowadzenia lub utrzymania wobec niej ograniczeń (1547, 1551), a następnie ich skasowania (1568, 1568). (…) Przywileje jurysdykcyjne to najczęściej ograniczenie sądownictwa hospodarskiego nad duchowieństwem i poddanymi w dobrach cerkiewnych, przekazanie władzy nad majątkiem należącym do monasterów i parafii. Niektóre z postanowień monarszych doprecyzowywały kompetencje sądów duchownych. W przywilejach Zygmunta Augusta znajdujemy również ograniczenia kompetencji świeckich w zarządzeniu Cerkwią na określonym terenie lub rozciągnięcie jurysdykcji biskupa nad duchowieństwem określonej ziemi i wiernymi. (…)

Przywileje personalne stanowiły największą liczbę i dotyczyły obsady funkcji i godności cerkiewnych. Obsada godności i stanowisk cerkiewnych w Kościele prawosławnym była odmienna aniżeli w Kościele łacińskim. Sposób wyznaczenia biskupów i przełożonych monasterów bardziej przypominał przywileje udzielane na stanowiska świeckie niż duchowne. (…) Przywileje majątkowe stanowiły równie wielką liczbę dokonanych nadań lub ich potwierdzeń biskupom, monasterom, cerkwiom i duchownym. Takie uprawnienia wywodziły się z zasady, że ziemie znajdujące się w rękach Kościoła były własnością hospodarską. Hospodar, jako fundator i opiekun Cerkwi w swoich dobrach, miał prawo podejmowania decyzji w sprawach majątkowych. (…) Specyficznego charakteru przywilejów możemy dopatrywać się w praktyce sejmowej zwanej „Otkazami'.' Były to odpowiedzi króla udzielone na sejmach na petycje posłów lub hierarchii prawosławnej. W odpowiedziach na prośby osób duchownych, w tym metropolitów, możnych i posłów ruskich, znajdujemy konkretne postanowienia królewskie, decyzje i zapowiedzi regulujące sprawy organizacyjno-personalne i status prawno-majątkowy Kościoła prawosławnego na terenie Wielkiego Księstwa Litewskiego i Korony.

fragment ze wstępu

Czytania Liturgiczne według kalendarza cerkiewnego na 2026 rok
„Czytania liturgiczne” to publikacja zawierająca teksty wyznaczone przez kalendarz cerkiewny według starego stylu jako czytania na poszczególne dni roku. W większości to perykopy z Ewangelii i Apostoła, czyli Dziejów Apostolskich i Listów. W czasie Wielkiego Postu pojawiają się również fragmenty ze Starego Testamentu. Publikacja przy każdym dniu zawiera informacje o świętach, wspominanych świętych i wyznaczonych przez Cerkiew postach.
Lektura Pisma Świętego rozgrzewa duszę i napełnia ją słodyczą. Święci Ojcowie zalecają ją we wszelkich zmaganiach duchowych. Śledzenie codziennych czytań, wyznaczonych przez cerkiewny kalendarz, to praktyka pożyteczna w budowaniu życia duchowego i pomagająca zagłębić się w rytm liturgicznego życia Cerkwi. Lektura Ewangelii potrafi kruszyć najbardziej zatwardziałe serca, napełnia nadzieją i duchową mocą. Publikację „Czytania Liturgiczne 2026” oddajemy w ręce czytelników z nadzieją, że przyniesie im wiele korzyści i motywacji do zagłębienia się w tekst Pisma Świętego.
„Czytania liturgiczne według kalendarza cerkiewnego na 2026 rok” zostały wydane z błogosławieństwa Jego Eminencji, Wielce Błogosławionego Sawy, Prawosławnego Metropolity Warszawskiego i całej Polski. "Czytania liturgiczne" to publikacja zawierająca teksty wyznaczone przez kalendarz cerkiewny według starego stylu, do czytania na poszczególne dni roku. W wiekszości to perykopy z Ewangelii i Apostoła, czyli Dziejów Apostolskich i Listów. W czasie Wielkiego Postu pojawiają się również fragmenty ze Starego Testamentu. Publikacja, przy każdym dniu zawiera informacje o świętach, wspominanych świętych i wyznaczonych przez Cerkiew postach.

Lektura Pisma Świętego rozgrzewa duszę i napełnią ją słodyczą. Święci Ojcowie zalecają ją we wszelkich zmaganiach duchowych. Śledzenie codziennych czytań, wyznaczonych przez cerkiewny kalendarz, to praktyka pożyteczna w budowaniu życia duchowego i pomagająca zagłębić się w rytm liturgicznego życia Cerkwi. Lektura Ewangelii potrafi kruszyć najbardziej zatwardziałe serca, napełnia nadzieją i duchową mocą. Publikację "Czytania Liturgiczne 2023" oddajemy w ręce czytelników z nadzieją, że przyniosie im wiele korzyści i motywacji do zagłębienia się w tekst Pisma Świętego.

"Czytania liturgiczne według kalendarza cerkiewnego na 2023 rok" zostały wydane z błogosławieństwa Jego Eminencji,

Wielce Błogosławionego Sawy,
Prawosławnego Metropolity Warszawskiego i całej Polski.
Redakcja: o. archimandryta Piotr (Dawidziuk), Jakub Oniszczuk
Projekt okładki: Jakub Sobczak
Skład komputerowy: Łukasz Troc

Niniejszy słownik jest poświęcony polskiej terminologii prawosławnej. Można ją rozpatrywać z punktu widzenia językoznawczego lub teologicznego. Autorzy słownika wybrali perspektywę lingwistyczną - terminologię prawosławną (również teologiczną) analizują w ramach teolingwistyki, którą Aleksander i Halina Gadomscy uważają za „dział językoznawstwa o charakterze nauki świeckiej, ponadnarodowej i ponadreligijnej ze zmiennymi profilami badań” . Oznacza to, że teolingwistyka jest subdyscypliną językoznawczą badającą język, a zarazem opisującą pewien wycinek życia religijnego danej wspólnoty. Ma ona charakter ponadnarodowy, tzn. nie ogranicza się w swoich analizach językoznawczych do jednej narodowości lub jednej grupy etnicznej, lecz zajmuje się językiem różnych grup narodowościowych i etnicznych. I jest też ponadreligijna, czyli niezwiązana z żadną wspólnotą religijną, choć może badać język każdej z nich. Powyższe cechy teolingwistyki znajdują odzwierciedlenie i w niniejszym słowniku. Terminologię prawosławną (w tym teologiczną) bada się w nim na płaszczyźnie językoznawczej, a nie teologicznej. Analizowany zbiór nie został ograniczony wyłącznie do terminów rdzennie polskich, lecz poszerzono go o określenia współcześnie używane przez prawosławnych obywateli Polski związanych narodowościowo lub kulturowo z językiem rosyjskim, białoruskim, ukraińskim lub łemkowskim. Wreszcie omawianej w słowniku terminologii nie wiąże się tylko z religią prawosławną, lecz także z terminologią chrześcijańską sprzed podziału Kościoła w 1054 r. lub z terminologią Kościoła rzymskiego.

W „Wiadomościach PAKP” 9/2021 roku opublikowaliśmy krótkie omówienie książki Andrzeja Krupienicza pt. „Drugi chrzest Króla Mieszka I”. Jego obszerne fragmenty prezentujemy z tym większą przyjemnością, że trzecie wydanie tego eseju ukazało się nakładem Wydawnictwa Warszawskiej Metropolii Prawosławnej. Dwa pierwsze wydania szybko okazały się niedostępne, trzecie zaś jest nie tylko poprawione, ale również obszernie uzupełnione. Już sam tytuł pracy sygnalizuje, że mamy do czynienia z książką obrazoburczą, ponieważ niewpisującą się w oficjalny, główny nurt polskiej historiografii, wynoszący Mieszka I na piedestały jako chrzciciela Polski w 966 roku. Tymczasem, co jakże znamienne, „Nieszczęściem Polski jest to, że jej historia jest zakłamana jak nigdzie na świecie”. Słowa te, autorstwa Jerzego Giedrojcia, stanowią motto książki.

Akatyst na cześć Zwiastowania Przenajświętrzej Bogarodzicy wydany w nowej szacie graficznej, umożliwia korzystanie z niego w domu, podróży, pracy i podczas innych zajęć bowiem Bożą wolą i życzeniem Bogarodzicy jest jego systematyczne czytanie przez każdego członka społeczności cerkiewnej na chwałę Bożą i dla naszego zbawienia.

Tekst Akatystu w języku cerkiewnosłowiańskim

Akatyst na cześć Zwiastowania Przenajświętrzej Bogarodzicy wydany w nowej szacie graficznej, umożliwia korzystanie z niego w domu, podróży, pracy i podczas innych zajęć bowiem Bożą wolą i życzeniem Bogarodzicy jest jego systematyczne czytanie przez każdego członka społeczności cerkiewnej na chwałę Bożą i dla naszego zbawienia. Tekst Akatystu w transliteracji polskiej oraz tłumaczeniu na język polski.

Tom rozpraw międzynarodowej konferencji naukowej „Wielkie Powroty", zorganizowanej przez prawosławny klasztor św. Onufrego w Jabłecznej, zawiera zbiór artykułów poświęconych problematyce prawosławnego dziedzictwa dawnej Rzeczypospolitej, które zostało utracone bądź wywiezione poza granice obecnej Polski w okresie І і II Wojen Światowych. Międzynarodowa konferencja i tom rozpraw, zrealizowane w ramach grantu Ministerstwa Spraw Zagranicznych, po raz pierwszy w nauce polskiej przedstawiają daną problematykę w tak rozległym i systematycznym ujęciu. Międzynarodowe grono badaczy z Polski, Białorusi, Rosji, Ukrainy, Litwy i Czech, składające się z przedstawicieli czołowych instytucji naukowych i muzealnych, zaprezentowało swoje badania z zakresu historii sztuki, slawistyki, archiwistyki, historii, archeologii, muzykologii i kampanologii, tworząc rozległą perspektywę prawosławnego dziedzictwa, bez którego trudno wyobrazić sobie niepowtarzalność kulturowego fenomenu dawnej Rzeczypospolitej. Za sprawą niniejszego tomu do obiegu naukowego po raz pierwszy trafia wiele zabytków, archiwaliów, unikatowych zdjęć i rękopisów, dzieł sztuki i nowych atrybucji uświadamiających stopień strat Polski w zakresie jej prawosławnego dziedzictwa i otwierających drogę do ich poszukiwań i powrotów. Niniejszy tom wraz z konferencją inicjują szeroki program naukowo-badawczy, którego podejmuje się klasztor św. Onufrego w Jabłecznej celem szerzenia wiedzy i prowadzenia badań nad prawosławną liturgią i sztuką dawnej Rzeczypospolitej.

Do książki dołączona jest płyta "Nie płacz nade Mną, Matko" z wybranymi utworami omawianymi w publikacji w wykonaniu chóru "Pathos", "Fili" i Przyjaciele pod dyrekcją Michała Uścinowicza.

SŁOWO WSTĘPNE

Centralną postacią św. Ewangelii jest Jezus Chrystus. Postać Matki Bożej jest przedstawiona w cieniu jej Syna Bogoczłowieka, naszego Zbawiciela. Taki porządek w opisach św. Ewangelii jest zgodny z Wolą Bożą. Po nauce wynikającej z tajemnicy św. Krzyża nie ma bardziej doniosłej niż ta, która wypływa z milczenia Bogurodzicy. Matka Boża jest przepiękną postacią, której do końca nie są w stanie wyśpiewać wszystkie chóry anielskie, wszyscy święci, cała ludzkość i cały wszechświat. Najświętsza Dziewica jest Orędowniczką wszystkich, którzy zwracają się do niej w potrzebie. Przywoływana w codziennej modlitwie, tak bliska sercom wiernych, a jednocześnie tak bardzo rrzez nich niepoznana. I choć o Najświętszej Bogurodzicy napisano wiele poematów, rozpraw naukowych i książek, to wychwalać ja można bez końca. Każde nowe dzieło otwiera nową perspektywę bądź porządkuje pewną wiedzę dotyczącą tej, która zrodziła Jezusa Chrystusa. Z radością należy, zatem, powitać książkę ihumenaPantelejmona Karczewskiego) „Nie płacz nade Mną, Matko. Bogurodzica w prawosławnych hymnach Wielkiego Tygodnia”. To owoc długiej pracy badawczej i ogólnych zainteresowań młodego mnicha hymnografią rrawosławną, za to mu chwała. Większa część książki to rozprawa doktorska autora, napisana pod moim kierunkiem i obroniona w 2021 r. na Wydziale Teologicznym Chrześcijańskiej Akademii Teologicznej w Warszawie. Po rozszerzeniu stanowi obecnie logiczną całość prezentującą prawosławną mariologię przez pryzmat bogatych tekstów liturgicznych Wielkiego Tygodnia, które są wielkim bogactwem duchowym Prawosławia.
Zachęcam wszystkich do lektury książki ihumena Pantelejmona (Karczewskiego). Jestem przekonany, że monografia ta zainteresuje nie tylko wąskie grono badaczy św. Liturgii. Żywię nadzieję, że trafi ona do rąk szerokiego spektrum wiernych zarówno Cerkwi prawosławnej w Polsce, jak i innych wyznań, oraz będzie pomocą w poznawaniu bogactwa prawosławnego nabożeństwa, a także inspiracją do oddawania czci Najświętszej Bogurodzicy, Matki całej ludzkości.

Od czasu, kiedy w 2009 r. ukazał się polskojęzyczny przekład książki metropolity (wówczas biskupa) Hilariona (Ałfiejewa) „Misterium wiary”, minęło już kilkanaście lat. Jej nakład wyczerpał się już dawno, nie ustało jednak zainteresowanie nią czytelników w naszym kraju. Pobudziło to wydawcę do dokonania wznowienia tej wyjątkowej książki. Wyjątkowej choćby z tego powodu, że ukazała się ona w przekładach na ponad 20 języków w nakładzie kilkuset tysięcy egzemplarzy. Zachęcając czytelników interesujących się Prawosławiem i prawosławną teologią do sięgnięcia po bestseler metropolity Hilariona, warto w kilku zdaniach przedstawić jego bardzo bogatą już biografię. Metropolita Hilarion to absolwent moskiewskich wyższych szkół teologicznych, studiów doktoranckich z filozofii na Uniwersytecie w Oksfordzie i studiów doktoranckich z teologii w Instytucie Teologicznym św. Sergiusza w Paryżu, obecnie zaś profesor Moskiewskiej Akademii Teologicznej, doktor honoris causa i honorowy profesor ponad dwudziestu rosyjskich i zagranicznych wyższych uczelni. Od 2009 r. kieruje on Wydziałem Zewnętrznych Stosunków Cerkiewnych Patriarchatu Moskiewskiego. Jest autorem szeregu przekładów literatury patrystycznej z języków starożytnych, kilkuset prac z zakresu teologii, w tym kilkudziesięciu książek, kilkunastu utworów muzycznych, głównie na chór i orkiestrę, i kilkudziesięciu filmów. „Misterium wiary” to – słowami arcybiskupa wrocławskiego i szczecińskiego Jerzego, Prawosławnego Ordynariusza Wojskowego, autora Przedmowy do wydania polskiego – „przede wszystkim elementarz wiary prawosławnej, który wprowadza nas w tajemnicę poznawania Boga”. „Niezwykle cenna” w książce – słowami tegoż hierarchy – „jest również umiejętność uzasadniania rozważań Autora cytatami patrystycznymi”. Biskup Kallistos (Ware), profesor i nauczyciel metropolity Hilariona, gdy był on jeszcze jego studentem i gdy pisał „Misterium wiary”, z uznaniem dla swojego ucznia w anglojęzycznym wydaniu jego pracy pisał: „Książkę ‘Misterium wiary’ charakteryzuje podejście całościowe i wszechogarniające. Dla jej autora nie istnieje rozgraniczenie pomiędzy teologią i duchowością, między dogmatem i osobistym doświadczeniem, między wiarą i modlitwą: wszystko to razem tworzy jedną całość. Biskup Hilarion zgadza się z myślą Świętych Ojców, że „teologiem jest ten, kto prawdziwie się modli”. Jego troską nie jest przedstawienie – w abstrakcyjnym, „scholastycznym” stylu – tego, w co wierzą prawosławni chrześcijanie. Stara się on zaprezentować prawosławne nauczanie z perspektywy osobistej, praktycznej i dynamicznej, jako drogę życia”. Zachęcając zainteresowanych do sięgnięcia po prezentowaną książkę przytoczmy jeszcze fragment autorskiej przedmowy do drugiego jej rosyjskojęzycznego wydania, zwracając szczególną uwagę na zadane w tym cytacie pytania: „Wypływająca z doświadczenia duchowego prawosławna teologia, której obcy jest racjonalizm i scholastyka, pozostaje żywa i aktualna w naszych czasach w nie mniejszym stopniu niż setki lat wcześniej. Człowieka zawsze nurtowały i nurtują pytania: czym jest prawda? Na czym polega sens życia? Jak prawdziwie poznać Boga i osiągnąć błogosławieństwo Boże? Chrześcijaństwo nie dąży do tego, aby postawić kropkę nad ‘i’, wyczerpując w ten sposób wszystkie wątpliwości ludzkiej duszy. Otwiera ono inną realność, tak przewyższającą wszystko, co nas otacza w ziemskim życiu, że napotkawszy ją człowiek zapomina o swoich pytaniach i wątpliwościach, bowiem jego dusza spotyka się z Boskością i milknie w obliczu Misterium, którego nie jest w stanie wyrazić żadne ludzkie słowo”. Odpowiedzi na te i inne pytania czytelnik znajdzie na łamach książki.

Służebnik Bożestwiennaja Liturgija iże wo swiatych otca naszeho Ioanna Złatoustaho. Boska Liturgia świętego ojca naszego Jana Chryzostoma.

Tekst równoległy: w językach cerkiewnosłowiańskim i polskim

Liturgia św. Jana Chryzostoma w języku polskim.
Służebnik Boska Liturgia świętego ojca naszego Jana Chryzostoma