Filozofia

Co kryje się pod pojęciem wieloświata? Czy nasz wszechświat jest tylko jednym z nieskończenie wielu? Gdzie kończy się nauka, a zaczyna twórcza fantazja?

Pytanie o wielość (wszech)światów nie jest nowe, ale we współczesnej fizyce po­wróciło ze zdwojoną siłą. Od kosmologii przez mechanikę kwantową po teorię strun, uczeni coraz śmielej kreślą obraz rzeczywi­stości, w której oprócz naszego uniwersum istnieją także inne, równie realne wszech­światy. Czy jednak hipoteza wieloświata mieści się jeszcze w granicach nauk empi­rycznych? Idąc tropem fizyków i filozofów, a także matematyków i logików, Michał Heller przygląda się „kontrowersyjnemu, ale metafizycznie prowokującemu” poję­ciu, a właściwie różnym odmianom pojęcia wieloświata. Jak zauważa, pytanie o real­ność innych wszechświatów, balansujące na krawędzi metody naukowej, jest jedno­cześnie pytaniem o tożsamość fizyki.

Czy słowa mogą mieć zapach i smak? Przybierać kształt liczb, przedmiotów i krajobrazów?

Daniel Tammet, autystyczny sawant udowadnia, że tak. W swojej najnowszej książce zabiera nas w podróż po tajemnicach języka i pokazuje, jak działa jego niezwykły umysł.

Na Islandii sprawdza, dlaczego imię Blær stało się pretekstem do rozprawy sądowej, w Meksyku odkrywa, jak zegary „mówią” do ludu Nahua, w Kanadzie spotyka jedną z osób najlepiej na świecie czytających z ruchu ust. Czatuje z chatbotami, uczy się „gramatyki telefonu” i rozmawia z ludźmi, dla których obcowanie ze słowem stało się sensem życia - z literatami piszącymi wbrew leksykalnym regułom, aktywistami pielęgnującymi ginącą mowę autochtonów z brytyjskiej wyspy Man czy misjonarzem, który przetłumaczył Biblię na papuaski język amanab.

Pod skorupami niewielkich, pokrytych lodem księżyców Jowisza i Saturna znajdują się ogromne oceany, istniejące prawdopodobnie równie długo jak nasza planeta. Czy kryją w sobie jakieś formy życia? Z tej książki dowiemy się, jak nauka poszukuje odpowiedzi na to ekscytujące pytanie.

Kevin Peter Hand, jeden z czołowych naukowców NASA, prowadzi pionierskie badania, które zawiodły go w najróżniejsze zakątki naszego globu. W tej pasjonującej opowieści łączy wiedzę z zakresu planetologii i biologii, aby wyjaśnić, skąd wiemy, że na Europie, Tytanie czy Enceladusie istnieją oceany, i jak zbadać panujące tam warunki.

Czy przestrzeń ma prędkość, a czas - kształt? Czy możliwa jest podróż w czasie i powstawanie czegoś z niczego? Czy nasz kosmos jest jedynym wszechświatem, a Ziemia jedynym miejscem, gdzie istnieje życie?

Kilkanaście lat temu w gwiazdozbiorze Erydanu odkryto dziwnie pusty fragment nieba, który zgodnie z obecnymi modelami kosmologicznymi nie powinien istnieć - zupełnie jakby coś ,,pożarło" kawałek wszechświata. Czym jest ta gigantyczna pustka i jak powstała?

To tylko jedna z wielu zagadek, z którymi zmagają się współcześni kosmologowie. Choć dzięki postępom fizyki i astronomii potrafimy prześledzić życie i śmierć gwiazd, usłyszeć drgania czasoprzestrzeni i dostrzec łunę Wielkiego Wybuchu, kosmos wciąż kryje przed nami wiele tajemnic, na czele z tą najważniejszą - jak powstał wszechświat i życie.

Dla kontynuatorów myśli Hume’a jest ona nadal synonimem sceptycyzmu poznawczego. Dlatego deklaracja Poppera z lat 50. ubiegłego stulecia, iż od zawsze uważał siebie za realistę, wywołała konsternację nawet wśród jego najbardziej zagorzałych zwolenników. Czyż można być zwolennikiem krytycyzmu i zarazem realistą? Istnieje wszakże inna tradycja krytycyzmu mająca swe korzenie w myśli Sokratesa i Kanta. Jest ona drogą pośrednią pomiędzy niekrytycznym dogmatyzmem a hiperkrytycznym sceptycyzmem. Łączy ze sobą dwa przeciwne elementy: negatywną krytykę zasad z pozytywnym ich potwierdzeniem.

Metoda krytyczna Poppera wyrasta z tradycji filozofii krytycznej Kanta. Nie jest jednak jej prostą kontynuacją, lecz rezultatem złożonego procesu. Był to proces krytycznej modyfikacji podstawowych pojęć i założeń filozofii Kanta, rozpoczęty przez J.F. Friesa i kontynuowany w jego szkole.

Łącząc swoje bogate doświadczenie badacza mózgu z przenikliwością filozofa, Antonio Damasio wytyka Kartezjuszowi tytułowy błąd. Polega on na oddzielaniu umysłu od ciała, a w konsekwencji także rozumu od emocji, i tego co w nas typowo ludzkie od tego co zwierzęce. Studiując przypadki pacjentów neurologicznych oraz opierając się na wynikach badań eksperymentalnych, przekonuje on, że racjonalne decyzje to nie te kierowane jedynie "chłodną kalkulacją", ale oparte na emocjach i uczuciach. Twierdząc, że choć bez mózgu nasze życie wewnętrzne byłoby niemożliwe, Damasio sprzeciwia się poglądowi, że umysł to po prostu kora mózgowa. Wskazuje, że nasza psychika wyłania się w toku cielesnych interakcji ze środowiskiem przetwarzanych przez złożone obwody neuronalne.

Zbudowane z czystej grawitacji kosmiczne pułapki, w które nie wierzył sam Einstein. Twory tak niezwykłe, że od ich teoretycznego odkrycia (i odrzucenia) do spektakularnego potwierdzenia obserwacyjnego musiało upłynąć sto lat.

Czarne dziury zrobiły niebywałą karierę. Za badania nad nimi w 2020 roku przyznano Nagrodę Nobla, ale już wcześniej było o nich głośno w prasie i mediach społecznościowych, od lat występują w filmach i powieściach, przeszły nawet do języka potocznego.

Czym są te niezwykłe obiekty? Skąd wiemy, że faktycznie istnieją? Jak je odkrywać?

Bez gąszczu wzorów i teoretycznego gmatwania, ale i bez piętrowych metafor, książka prof.. Lasoty opowiada fascynującą historię i odsłania tajemnice czarnych dziur - najpotężniejszych źródeł energii we Wszechświecie.

My, ludzie, dzielimy 98 procent naszych genów z szympansami. Jesteśmy dominującm gatunkiem na planecie rozwinęliśmy naukę, skomplikowane i różnorodne formy komunikacji, stworzyliśmy miasta i zapierające dech w piersiach dzieła sztuki podczas gdy szympansy, mimo że genetycznie blisko, pod każdym innym względem są od nas daleko. Co jest niezwykłego w tej dwuprocentowej różnicy DNA, która spowodowała taką rozbieżność między ewolucyjnymi kuzynami? W tym fascynującym i prowokacyjnym dziele, uznany naukowiec i laureat nagrody Pulitzera, Jared Diamond odkrywa, jak niezwykłe ludzkie zwierzę, w niezwykle krótkim czasie, rozwinęło zdolność do rządzenia światem... i środki do nieodwracalnego zniszczenia go.

Czy w dzisiejszym świecie, zdominowanym przez podejście naukowe, jest jeszcze miejsce na wiarę w duszę? Czy neuronauka nie wyjaśniła już każdego aspektu ludzkiego zachowania, zaprzeczając jednocześnie istnieniu niematerialnego umysłu?

Wbrew powyższym wątpliwościom J.P. Moreland w błyskotliwy i zrozumiały sposób udowadnia, że Pismo ?więte, rzetelna argumentacja filozoficzna i codzienne doświadczenie człowieka wskazują na istnienie jego niematerialnej duszy. Autor powołuje się przy tym nie tylko na autorytet Biblii, ale także na klasyczne argumenty filozoficzne, wyjaśniając pojęcia dualizmu i materializmu. Wskazuje ponadto, iż neuronauka i dusza nie są pojęciami konkurencyjnymi w wyjaśnianiu natury ludzkiej. Na koniec, autor wyjaśnia, jakie znaczenie dla każdego z nas ma posiadanie niematerialnej duszy. Przybliża w ten sposób Czytelnikowi chrześcijańską naukę o życiu po śmierci i zmartwychwstaniu ciał.

W duszach współczesnych zamiera kult piękna i miłości. Człowiek dzisiejszy traci z oczu ziemię, a nieba nie dosięga. Sprawdza się tu odwieczna mądrość ludów wszelkich ras i religii, że przez przyrodę i byt ziemski wiedzie jedyna droga do nieskończonej szczęśliwości raju. Związek bowiem istoty ludzkiej z ziemią nie jest przekleństwem, ale błogosławionym szlakiem radosnej pełni życia, dokonania przeznaczeń naturalnych człowieka. Prawdy to stare, ale ich treść zawsze na nowo dusze pokoleń niepokoi. Oderwany od nich duch błądzi między błękitem nieba a wielobarwnym oceanem urody ziemi. W takim położeniu jest dusza współczesnego inteligenta. Porwany tętnem cywilizacji zatraca on poczucie piękna kształtów ziemskich, widzi w niebie w dzień tylko szarosiną barwę, a w nocy świecące punkty gwiazd, pozbawione uroku i poezji, które posiadały kiedyś dla oczu człowieka pierwotnego…

Sokrates żył w piątym stuleciu przed Chrystusem, św. Filip Neri w wieku XVI, a św. Jan Paweł II wprowadził Kościół w trzecie tysiąclecie.

Choć te trzy postaci dzielą setki lat, łączy ich idea, że człowiek nie jest miarą wszechrzeczy. Każdy z nich głosił ją wbrew dominującym w swoich czasach poglądom.

Sokrates, którego poglądy sprzeciwiały się Protagorasowi, mógł mieć wątpliwości, czy słusznie czyni, tym bardziej, że większość ówczesnych ludzi wyśmiewała go, groziła mu, a w końcu skazała go na śmierć za psucie młodzieży.

Święty Filip Neri miał już za sobą doświadczenie minionych wieków. Wiedział, na jakim fundamencie zbudowany został świat nowej ery ? Świat ery chrześcijańskiej. Epoka renesansu i jej klimat intelektualny mogły jednak przyprawiać o zawrót głowy i tak też stało się w przypadku wielu ludzi.

Symbolem sokratejskiej postawy we współczesnym świecie był Święty Jan Paweł II. Siła jego oddziaływania na przełomie tysiącleci nie miała sobie równych.

Sokrates z Aten położył fundamenty pod dzieło poszukiwania PRAWDY. Sokrates chrześcijański, Święty Filip Neri, wzmacniał te fundamenty PRAWD objawioną chrześcijańskiej wiary. Sokrates naszej cywilizacji, Święty Jan Paweł II, mógł natomiast realizować idee, które pojawiły się w zalążku w Oratorium rzymskiego Sokratesa.

Stosując zasady dialektyki Hegla,można by przyjąć,że antytezą wobec jego systemu jest myśl Kierkegaarda.Owa dialektyka dość często korzysta z argumentów historyzmu,który odmierza czas wiekami.Mogłoby się wydawać,że w takim pojmowaniu nie zostanie dostrzeżona jednostka-jej egzystencjalne uwikłanie i eschatologiczne spełnienie.

W Ortodoksji Chesterton, zaskakując trafnością i aktualnością spostrzeżeń, zaprasza czytelnika do jedynej w swoim rodzaju podróży z domu wariatów do świata pełnego codziennych cudów i z dziecinnego pokoju na Kalwarię poprzez wszystkie zawiłości, paradoksy i rewelacje chrześcijaństwa. Podczas tej podróży możemy razem z autorem, który opisuje swoje dochodzenie do wiary, odkrywać niebezpieczny i podniecający świat ortodoksji, by ostatecznie przekonać się, że wróciliśmy do domu.

Dla Sprawy to jedna z najważniejszych książek w dorobku G.K. Chestertona, wybitnego angielskiego pisarza i publicysty. Jest w niej dowcip i humor, ale też wojowniczość, bo zawarte w niej eseje miały być z założenia polemiczne i kontrowersyjne. Chesterton, idąc pod prąd modnych idei, wyjaśnia, dlaczego porzucił protestantyzm, dlaczego świecki światopogląd nie wystarcza dla stworzenia cywilizacji, a także dlaczego konformizm jest dziś nazywany odwagą, a bezmyślność stanowi typową cechę współczesności.

Współczesna fizyka pozwala nam poznawać świat, poczynając od najmniejszych jego elementów zwanych cząstkami elementarnymi, aż po cały widzialny Kosmos. Tu dowiesz się, że Kosmos miał swój początek, ciągle się rozwija i na pewnym etapie zaistniały warunki, w których my, ludzie możemy istnieć i poznawać go, oraz, że życie biologiczne dobiegnie kresu. Poznasz również rzeczy dziwne jak to, że światło i materia są równocześnie falami i cząstkami, że niepodzielna cząstka może być równocześnie w wielu miejscach; poznasz istotę splątania kwantowego i możliwości wykorzystania go do teleportacji kwantowej, oraz wiele innych ciekawostek. Poznasz dzieje wszechświata i tajemnice jego ewolucji. W „uzupełnieniach dla dociekliwych” podano również pewne elementy głębszych podstaw treści, a lektura cytowanej literatury pozwoli na głębsze poznanie omawianych zagadnień. Nie wierz powszechnej opinii, że fizyka jest tak trudna, że przeciętny człowiek nie może jej pojąć. Fizyka nie dość, że nie jest trudna to może być piękna. Autor kilkanaście lat wykłada te zagadnienia studentom i uczniom szkół średnich, którzy dzięki temu mogli poszerzyć wyobraźnię o wszechświecie; poznać wiedzę fizyczną, która jest dobrym przybliżeniem prawdy. W przeciwieństwie do znanego powiedzenia, że "wyjątek potwierdza regułę", w naukach ścisłych nawet jeden "wyjątek" obala regułę. Wykazano na przykładzie radiestezji, że tzw. paranauki nie są prawdziwe, a człowiek nie ma uzdolnień paranormalnych. Prawdziwość wiedzy fizycznej jest istotna i musi być uwzględniona w innych naukach, w szczególności zaś w filozofii.
Ponadto, gdyby prawa fizyczne nie były prawdziwe, to nie istniałaby współczesna technika.
Książka może sugerować, że poznaliśmy już wszystko, a jednak poznana przez nas materia stanowi mniej niż 10% tego, co we Wszechświecie istnieje. Pozostałą część stanowi ciemna materia i ciemna energia, która stanowi wyzwanie dla następnych pokoleń uczonych.

„Co góry mogą dać człowiekowi? Myślę, że przede wszystkim mogą ofiarować mu wolność. Co człowiek może dać górom? Może je obdarzyć sztuką. Wynika z tego, że zawsze patrząc na góry, widzimy je poprzez ludzi gór, a patrząc na ludzi gór, widzimy ich poprzez góry. Trudno powiedzieć, gdzie przebiega granica”.
– Ks. Józef Tischner
Góry od zawsze były bliskie sercu ks. Józefa Tischnera.
To tam czuł się naprawdę wolny. W swoich tekstach mówi o tym, dlaczego o wolność należy dbać i jak z niej mądrze korzystać. Wojciech Bonowicz dokonał wyboru nieznanych tekstów ks. Józefa Tischnera, które pomogą nam odzyskać wewnętrzny spokój i harmonię.

Imana jak sam tytuł pracy zwięźle informuje, to Bóg Burundyjczyków czyli mieszkańców kraju Burundi. Z samego też tytułu można już łatwo wywnioskować, że chodzi o tradycyjne przekonania, jakie na temat Najwyższej Istoty żywili od dawna Burundyjczycy czyli Barundi, nazywający się tak w ich własnym języku kirundi.

Nie ma twórczości wobec norm, ale musi być twórczość wobec czynów. I nad tą twórczością, i nad wewnętrznymi i zewnętrznymi czynnikami, które ją wyzwalają czy też blokują, warto się zastanowić. Zasad moralnych sobie nie wymyślamy. One wynikają z istoty rzeczy. Poznanie ich ma jednak sens jedynie wtedy, gdy one są drugorzędne, służebne wobec dobra, które samo pociąga. Gdy wyrobimy w sobie umiejętność twórczego reagowania na wyzwania, z fantazyjną inwencją, to będziemy umieli odpowiadać na nowe, nieprzewidziane sytuacje, i życie będzie ciekawe. Odpowiedzialność, gdy jest rzetelna i dojrzała, jest także pomysłowa.

Istnieją w naszej kulturze wybitni uczeni, których praca nie może zostać przeceniona. Do takich osób należy bez wątpienia Feliks Koneczny (1862-1949), wielki historyk, teoretyk cywilizacji, humanista i filozof, który całe swe pracowite życie poświęcił służbie Polsce i jej kulturze (...). Koneczny był i jest nauczycielem realizmu, a ten wymaga liczenia się z tym, co faktyczne, realne, istniejące. Sądził, że poznanie tego, co jest dzisiaj nie może dokonać się bez nauki historii (...). Pragnę wyrazić głębokie przekonanie, ze lektura prac naszego wielkiego historyka i filozofa stanie się dla nas tak potrzebną nauką, dzięki której nastąpi autentyczny postęp w naszej narodowej kulturze.
Minister Edukacji i Nauki, dr hab. Przemysław Czarnek, prof. KUL

Drugi tom "Dzieł zebranych" Feliksa Konecznego obejmuje prace z lat 1896-1898. Do najistotniejszych z nich należą "Dzieje Śląska" adresowane do polskiego ludu znajdującego się pod zaborem niemieckim i austriackim. Kwestiom teoretycznym dotyczącym problematyki rozwijania polskości wśród niższych warstw społeczeństwa Koneczny poświęcił z kolei pracę "Głos w sprawie ludowej". Drugi tom "Dzieł zebranych" zawiera ponadto recenzje sztuk wystawianych na deskach krakowskiego teatru, a także opisy nowych osiągnięć historiografii polskiej, przeznaczone również dla czeskiego czytelnika. Całość zamyka książka "Życie i zasługi Adama Mickiewicza".