Filozofia

Nowa redakcja Wprowadzenia do filozofii ukazuje dzieło o podstawowym znaczeniu dla zrozumienia filozofii Edyty Stein. Autorka przedstawia w nim własne, fenomenologiczne stanowisko – niezależne od Edmunda Husserla – oraz zasadnicze założenia swojej antropologii. Obecne opracowanie pozwala zapoznać się z warsztatem filozoficznym Stein. Aparat krytyczny uwydatnia najważniejsze nowości terminologiczne, a wprowadzenie metodologiczne wyjaśnia historię powstania tekstu i wskazuje jego główne wątki problemowe. Dla czytelników zainteresowanych filozofią Edyty Stein jest to rzetelne wprowadzenie do jej myśli, natomiast dla badaczy wydanie krytyczne stanowi cenny wkład w doprecyzowanie podstawowych kwestii jej antropologii i epistemologii.

Warto poznać działania aniołów, żeby zrozumieć, jak wielką rolę powierzył im Pan Bóg, wysyłając ich na Ziemię. Związane z nimi obyczaje oraz obrzędy, przekazywane z pokolenia na pokolenia, bardzo silnie zakorzeniły się w kulturze. Ich opisy znajdziemy zarówno w Starym, jak i Nowym Testamencie. Tradycje częstokroć naprowadzały na pewne tropy połączone z lokalną tradycją. Jednak mnóstwo archaicznych opowieści niejednokrotnie kierowało badaczy w próżnię, ponieważ "urywały się" albo po prostu ich nie zapamiętano, gdyż były przekazywane ustnie. Prawdopodobnie dlatego starano się je uzupełniać lub modyfikować.

Dysertacja doktorska Krzysztofa Kotuli prezentuje status quaestionis problemu ciągłości nauczania Magisterium Kościoła w kwestii wolności religijnej na tle nowożytnej filozofii. Problem ten wynika, zasadniczo, z dwóch faktów: stałego potępienia przez papieży, od czasów Rewolucji francuskiej, zasady wolności religijnej rozumianej jako prawo do publicznego wyznawania jakiejkolwiek religii oraz uroczystego zatwierdzenia przez II Sobór Watykański w postaci Deklaracji o wolności religijnej swobody publicznego wyznawania jakiejkolwiek religii, o ile nie zaburza to porządku publicznego. Głównym atutem dokonanej przez Autora wnikliwej syntezy jest rzetelne przedstawienie różnych stanowisk, prezentując ich mocne i słabe strony; stanowisk, które to w dużej mierze wykluczają się nawzajem, choć niektóre z nich są wzajemnie komplementarne. Podobny historyczno-logiczny przegląd może jednakże wywołać u Czytelnika poczucie obcowania ze sprzecznościami, stąd trzeba przypomnieć, że tym jest właśnie status quaestionis - przywołaniem w sposób przekonujący głównych dostępnych opinii celem całościowego nakreślenia omawianej problematyki. () Co znaczące, do szerszej kościelnej debaty nad ciągłością między soborowym (i posoborowym) nauczeniem w ogóle a tradycyjnym Magisterium usilnie zachęcał ks. Brunero Gherardini (1925-2017), były dziekan wydziału teologicznego Papieskiego Uniwersytetu Laterańskiego (). Autor niniejszej rozprawy, choć bez znajomości dorobku ks. prał. Gherardiniego, wpisał się w postulowaną przez niego niezwykle ważną debatę, podejmując temat od strony syntezy historyczno-pojęciowej, przypominając tym samym, że wskazana problematyka - rzeczywiście mocno "problematyczna" z punktu widzenia tożsamości i orientacji posoborowego Kościoła, jednocześnie niepozbawiona karykaturalnych wypaczeń - nie znika poprzez jej przemilczenie. Choć ograniczone własnymi ramami, owoce i pożytki tego typu wkładu historyków idei dla dyskusji wewnątrzkościelnych są jak najbardziej pożądane i warte dalszego rozwoju.
Z posłowia dra Wojciecha Golonki

„Powołanie filozofa zawsze polegało na podejmowaniu prób głębszego zrozumienia otaczającej nas rzeczywistości, w tym także rzeczywistości i fenomenu religii. W obrębie kultury europejskiej taką próbę podejmowali między innymi Immanuel Kant i Max Scheler. W ich wydaniu chodziło oczywiście o próbę zrozumienia per ultimas causas przesłania, które przyniosło ze sobą chrześcijaństwo i jego Ewangelia”.

Książka zawiera artykuły autora opublikowane w latach 1989-1991, na łamach „Meteora”, kwartalnika wydawanego przez studentów ITKM w Krakowie, w których skrótowo przedstawił polemikę Schelera z Kantem dotyczącą kluczowych kwestii filozofii moralności.

Gerard M. Verschuuren zabiera czytelnika w fascynującą podróż przez kosmos, by odpowiedzieć na odwieczne pytanie o początek świata i życia. Z niezwykłą klarownością wyjaśnia, co naprawdę mówi współczesna nauka o wielkim wybuchu, ewolucji i genezie człowieka, a także jak te odkrycia współbrzmią z przesłaniem Księgi Rodzaju. Na początku to zaproszenie, by czytać „Księgę Natury” i „Księgę Pisma Świętego” jako dwa uzupełniające się świadectwa jednego Stwórcy.

Celem tej monografii jest to, co się skrywa pod angielskim terminem re-enactment, a co w polszczyźnie oddać można jedynie złożonym terminem „odzyskanie-podjęcie-odegranie”. Chodzi o odzyskanie-podjęcie-odegranie dawnych sposobów pracy umysłowej, związanych z kulturą premonastyczną i monastyczną, a zatem wpierw z tradycją egzegetyczną Aleksandrii i Antiochii oraz ich wspaniałym sporem o zasady interpretacji Pisma Świętego, następnie zaś z wyłonionym – również na Wschodzie – cenobitycznym sposobem życia duchowego, który przeobrażony na Zachodzie (sprężyną czego była Reguła św. Benedykta i cała kultura benedyktyńska) zadecydował o wyłonieniu się i o kształcie tej jednostki duchowo-terytorialnej, jaką zwiemy Europą. Jest to, mówiąc wprost, książka o mnichach-filozofach i stylu ich myślicielstwa, czemu odpowiadać tu będzie termin „filozofia monastyczna” i proponowany przeze mnie jako jego pełnoprawny zamiennik termin „monastyka”. Chrystocentryczna, doktrynalna, pietystyczna i mystyczna (tj. będąca skutkiem wtajemniczenia i z kolei je pogłębiająca) jest filozofią mądrościową, dążącą do całkowitej przemiany osobowości filozofa wedle wzorca monastycznego, tj. chrystocentrycznej reguły życia. Życia, którego głównym celem ma być zgłębianie i adoracja tajemnicy wcielonego Logosu. Dla tej przyczyny filozofia związana z monastycyzmem zachodnim głosiła rzeczy dziś niesłychane, a mianowicie, iż ipsa philosophia Christus (tekst monastyczny z XI wieku), doctrina verae philosophiae, quae est Christus (Abelard) etc. A zatem zyskać mądrość – jej zdaniem – to poznać Chrystusa. Poznać Chrystusa – to zyskać mądrość.

Czy w epoce "postmetafizycznej" nadal warto pytać o metafizykę? Karol Tarnowski - jeden z najwybitniejszych współczesnych polskich filozofów religii - odpowiada na to pytanie twierdząco.

Myśleć metafizycznie to zbiór esejów, rozpraw i rozmów, które ukazują, że pragnienie metafizyczne - potrzeba orientacji w świecie i pytanie o całościowy sens - jest nieusuwalnym wymiarem ludzkiego doświadczenia. Autor, w dialogu z Kantem, Heideggerem, Lvinasem czy Tischnerem, pokazuje, że metafizyka nie musi być systemem abstrakcyjnych pojęć, lecz jest czytaniem świata w świetle wartości prawdy i piękna. Szczególne miejsce zajmuje tu problem dobra, rozumianego jako wezwanie i obietnica ocalenia w świecie na zakręcie.

Najnowsza książka Karola Tarnowskiego to zaproszenie do samodzielnego myślenia, które nie godzi się na redukcję ludzkiego życia do "nagich faktów". To propozycja metafizyki otwartej, zakorzenionej w doświadczeniu, a zarazem głęboko związanej z nadzieją.

Jak przeżywać wolność, by była darem, a nie ciężarem?
Na czym polega prawdziwe spotkanie?
Jak prowadzić rozmowę, by nie zamieniła się w wymianę monologów?
W kilkunastu niepublikowanych dotąd w żadnej książce wywiadach ks. Józef Tischner – krakowski filozof, duszpasterz i mistrz słowa – stawia pytania, które wciąż nas bolą i fascynują. Rozmawiał trzy dekady temu, ale jego słowa brzmią tak, jakby były odpowiedzią na nasze dzisiejsze lęki: samotność epoki mediów społecznościowych, zamykanie się w bańkach informacyjnych czy wyzwania związane ze sztuczną inteligencją. Jego przemyślenia na temat problemów Polaków doby transformacji ustrojowej okazują się dzisiaj zadziwiająco aktualne.
To książka o wolności przeżywanej świadomie, o dialogu, który naprawdę otwiera, i o filozofii, która nie boi się mówić językiem górali.
Żywe, odważne i zaskakująco aktualne myśli Tischnera to przewodnik w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie najważniejsze: