Filozofia

Dysertacja doktorska Krzysztofa Kotuli prezentuje status quaestionis problemu ciągłości nauczania Magisterium Kościoła w kwestii wolności religijnej na tle nowożytnej filozofii. Problem ten wynika, zasadniczo, z dwóch faktów: stałego potępienia przez papieży, od czasów Rewolucji francuskiej, zasady wolności religijnej rozumianej jako prawo do publicznego wyznawania jakiejkolwiek religii oraz uroczystego zatwierdzenia przez II Sobór Watykański w postaci Deklaracji o wolności religijnej swobody publicznego wyznawania jakiejkolwiek religii, o ile nie zaburza to porządku publicznego. Głównym atutem dokonanej przez Autora wnikliwej syntezy jest rzetelne przedstawienie różnych stanowisk, prezentując ich mocne i słabe strony; stanowisk, które to w dużej mierze wykluczają się nawzajem, choć niektóre z nich są wzajemnie komplementarne. Podobny historyczno-logiczny przegląd może jednakże wywołać u Czytelnika poczucie obcowania ze sprzecznościami, stąd trzeba przypomnieć, że tym jest właśnie status quaestionis - przywołaniem w sposób przekonujący głównych dostępnych opinii celem całościowego nakreślenia omawianej problematyki. () Co znaczące, do szerszej kościelnej debaty nad ciągłością między soborowym (i posoborowym) nauczeniem w ogóle a tradycyjnym Magisterium usilnie zachęcał ks. Brunero Gherardini (1925-2017), były dziekan wydziału teologicznego Papieskiego Uniwersytetu Laterańskiego (). Autor niniejszej rozprawy, choć bez znajomości dorobku ks. prał. Gherardiniego, wpisał się w postulowaną przez niego niezwykle ważną debatę, podejmując temat od strony syntezy historyczno-pojęciowej, przypominając tym samym, że wskazana problematyka - rzeczywiście mocno "problematyczna" z punktu widzenia tożsamości i orientacji posoborowego Kościoła, jednocześnie niepozbawiona karykaturalnych wypaczeń - nie znika poprzez jej przemilczenie. Choć ograniczone własnymi ramami, owoce i pożytki tego typu wkładu historyków idei dla dyskusji wewnątrzkościelnych są jak najbardziej pożądane i warte dalszego rozwoju.
Z posłowia dra Wojciecha Golonki

„Powołanie filozofa zawsze polegało na podejmowaniu prób głębszego zrozumienia otaczającej nas rzeczywistości, w tym także rzeczywistości i fenomenu religii. W obrębie kultury europejskiej taką próbę podejmowali między innymi Immanuel Kant i Max Scheler. W ich wydaniu chodziło oczywiście o próbę zrozumienia per ultimas causas przesłania, które przyniosło ze sobą chrześcijaństwo i jego Ewangelia”.

Książka zawiera artykuły autora opublikowane w latach 1989-1991, na łamach „Meteora”, kwartalnika wydawanego przez studentów ITKM w Krakowie, w których skrótowo przedstawił polemikę Schelera z Kantem dotyczącą kluczowych kwestii filozofii moralności.

Gerard M. Verschuuren zabiera czytelnika w fascynującą podróż przez kosmos, by odpowiedzieć na odwieczne pytanie o początek świata i życia. Z niezwykłą klarownością wyjaśnia, co naprawdę mówi współczesna nauka o wielkim wybuchu, ewolucji i genezie człowieka, a także jak te odkrycia współbrzmią z przesłaniem Księgi Rodzaju. Na początku to zaproszenie, by czytać „Księgę Natury” i „Księgę Pisma Świętego” jako dwa uzupełniające się świadectwa jednego Stwórcy.

Celem tej monografii jest to, co się skrywa pod angielskim terminem re-enactment, a co w polszczyźnie oddać można jedynie złożonym terminem „odzyskanie-podjęcie-odegranie”. Chodzi o odzyskanie-podjęcie-odegranie dawnych sposobów pracy umysłowej, związanych z kulturą premonastyczną i monastyczną, a zatem wpierw z tradycją egzegetyczną Aleksandrii i Antiochii oraz ich wspaniałym sporem o zasady interpretacji Pisma Świętego, następnie zaś z wyłonionym – również na Wschodzie – cenobitycznym sposobem życia duchowego, który przeobrażony na Zachodzie (sprężyną czego była Reguła św. Benedykta i cała kultura benedyktyńska) zadecydował o wyłonieniu się i o kształcie tej jednostki duchowo-terytorialnej, jaką zwiemy Europą. Jest to, mówiąc wprost, książka o mnichach-filozofach i stylu ich myślicielstwa, czemu odpowiadać tu będzie termin „filozofia monastyczna” i proponowany przeze mnie jako jego pełnoprawny zamiennik termin „monastyka”. Chrystocentryczna, doktrynalna, pietystyczna i mystyczna (tj. będąca skutkiem wtajemniczenia i z kolei je pogłębiająca) jest filozofią mądrościową, dążącą do całkowitej przemiany osobowości filozofa wedle wzorca monastycznego, tj. chrystocentrycznej reguły życia. Życia, którego głównym celem ma być zgłębianie i adoracja tajemnicy wcielonego Logosu. Dla tej przyczyny filozofia związana z monastycyzmem zachodnim głosiła rzeczy dziś niesłychane, a mianowicie, iż ipsa philosophia Christus (tekst monastyczny z XI wieku), doctrina verae philosophiae, quae est Christus (Abelard) etc. A zatem zyskać mądrość – jej zdaniem – to poznać Chrystusa. Poznać Chrystusa – to zyskać mądrość.

Czy w epoce "postmetafizycznej" nadal warto pytać o metafizykę? Karol Tarnowski - jeden z najwybitniejszych współczesnych polskich filozofów religii - odpowiada na to pytanie twierdząco.

Myśleć metafizycznie to zbiór esejów, rozpraw i rozmów, które ukazują, że pragnienie metafizyczne - potrzeba orientacji w świecie i pytanie o całościowy sens - jest nieusuwalnym wymiarem ludzkiego doświadczenia. Autor, w dialogu z Kantem, Heideggerem, Lvinasem czy Tischnerem, pokazuje, że metafizyka nie musi być systemem abstrakcyjnych pojęć, lecz jest czytaniem świata w świetle wartości prawdy i piękna. Szczególne miejsce zajmuje tu problem dobra, rozumianego jako wezwanie i obietnica ocalenia w świecie na zakręcie.

Najnowsza książka Karola Tarnowskiego to zaproszenie do samodzielnego myślenia, które nie godzi się na redukcję ludzkiego życia do "nagich faktów". To propozycja metafizyki otwartej, zakorzenionej w doświadczeniu, a zarazem głęboko związanej z nadzieją.

Jak przeżywać wolność, by była darem, a nie ciężarem?
Na czym polega prawdziwe spotkanie?
Jak prowadzić rozmowę, by nie zamieniła się w wymianę monologów?
W kilkunastu niepublikowanych dotąd w żadnej książce wywiadach ks. Józef Tischner – krakowski filozof, duszpasterz i mistrz słowa – stawia pytania, które wciąż nas bolą i fascynują. Rozmawiał trzy dekady temu, ale jego słowa brzmią tak, jakby były odpowiedzią na nasze dzisiejsze lęki: samotność epoki mediów społecznościowych, zamykanie się w bańkach informacyjnych czy wyzwania związane ze sztuczną inteligencją. Jego przemyślenia na temat problemów Polaków doby transformacji ustrojowej okazują się dzisiaj zadziwiająco aktualne.
To książka o wolności przeżywanej świadomie, o dialogu, który naprawdę otwiera, i o filozofii, która nie boi się mówić językiem górali.
Żywe, odważne i zaskakująco aktualne myśli Tischnera to przewodnik w poszukiwaniu odpowiedzi na pytanie najważniejsze: