Teologia moralna

Jeśli po zobaczeniu tego tytułu czujesz zapach naftaliny – ta lektura Cię zaskoczy. To książka wielowymiarowa, współczesna i dla każdego. Samo pojęcie czystości zdaje się dziś mało aktualne, za to hasło integralność święci sukcesy. Biskup Erik Varden OCSO w fascynujący sposób wyjaśnia, że „czystość jest wyznacznikiem integralności, osobowości, której elementy składają się w harmonijną całość”. Czystość rozumie nie jako sam celibat, lecz jako pojednanie zmysłów i uporządkowanie pragnień. Odwołuje się przy tym do sztuki, muzyki i literatury, które stają się dla niego źródłem duchowych doświadczeń i piękna prowadzącego ku transcendencji.
Wiązanie czystości, jak to się zwykło robić, tylko z umartwieniem zmysłów to nic innego jak próba uczynienia z niej narzędzia, które zahamuje rozwój charakteru. Oznaczałoby to także mylne rozumienie, błędne przedstawienie i niewłaściwe zastosowanie treści pojęcia będącego w istocie czymś o wiele bardziej złożonym. Mam nadzieję, że w tej książce uda mi się uwolnić „czystość” z więzienia zbyt wąskich kategorii i stworzyć jej warunki, w których wyprostuje się, przeciągnie, zacznie swobodnie oddychać, a może nawet zaśpiewa
– napisał Erik Varden OCSO w książce Czystość – pojednanie zmysłów (tytuł oryginalny: Chastity. Reconciliation of the Sense).

W tym wyjątkowym eseju nie chodzi o wyłożenie katechizmowych prawd co wolno, a czego nie, ale o odpowiedź dlaczego i jaki w tym jest sens. Jest to intelektualna uczta pełna religijnej głębi. Książka oparta została na apokryfie Grota skarbów, z której wątki autor podejmuje pod kątem czystości. Zasila także swoje rozważania wieloma innymi odniesieniami do kultury – przywołuje historie m.in. z książek Hessego, sztuk wyreżyserowanych przez Bergmanna, oper Mozarta, dzieł starożytnych, Ojców Kościoła, czy mnichów prawosławnych jak Sylwan z Góry Atos.

Jak podejmować decyzje zgodne z wolą Bożą? To jedno z najważniejszych pytań dla osób pragnących podążać drogami pogłębionego życia duchowego. Było ono istotne także dla św. Ignacego Loyoli, który kwestie wyboru, decyzji i wypełniania Bożej woli stawia przed odprawiającymi Ćwiczenia duchowe przede wszystkim w drugim tygodniu. Z pytaniem tym nie pozostawia rekolektantów samych, proponując im doskonałą pomoc duchową, jaką są Reguły służące do dokonania dobrego i rozsądnego wyboru.

Regułom tym poświęcona jest książka będąca owocem XLI Kursu Duchowości Ignacjańskiej, który odbył się w 2022 roku w jezuickim Centrum Duchowości w Częstochowie. Autorzy zamieszczonych w niej artykułów piszą między innymi o: trudnościach współczesnego człowieka w podejmowaniu decyzji, biblijnych przykładach dokonywania wyborów zgodnych z Bożą wolą, a także o dwóch rodzajach wyborów, trzech porach wyboru, dwóch sposobach dokonania go oraz podstawowych kryteriach poprawy i reformy własnego życia według zasad św. Ignacego.

Publikacja ta stanowi rzeczową pomoc dla wszystkich, którzy poszukują skutecznych narzędzi oraz konkretnych sposobów rozeznawania i wypełniania woli Bożej. Zawarte w niej treści mogą też stać się inspiracją do coraz głębszych i „,we wszystkim”, spotkań z naszym Stwórcą i Zbawicielem Jezusem Chrystusem.

Niniejsza książka zawiera przegląd dzieła człowieka, który nieustannie rozważał tajemnicę wiary i jej roli w ludzkiej historii.Jest owocem wielu lat nauczania teologii moralnej w Instytucie św. Sergiusza w latach 1950–1970, dojrzewającym w żywym kontakcie z audytorium. Omawia szeroko zakrojoną tematykę: moralność naturalną, etykę świata starożytnego (hellenizm, buddyzm), antropologię (zarówno ojców Kościoła, jak i psychologię głębi), sumienie w systemach nowożytnych (Kant, Marks, egzystencjalizm); analizuje też problem prawa i łaski oraz zła. Znalazło się tu także solidne opracowanie liturgii i kultu, sakramentów i ich roli w życiu moralnym, niewidzialnej walki ascezy w jej starciu z namiętnościami.

Autor zwraca się więc nie tylko do specjalistów od teologii moralnej, którzy znajdą tu drogę prawosławia prowadzącą do tej gałęzi teologii, ale również do szerszej publiczności, która szuka informacji, a także „formacji siebie samego” w świetle refl eksji nad słowem Bożym rozjaśniającym rozmaite aspekty życia w jego całości – z pomięciem różnic dzielących chrześcijan czy wierzących i niewierzących – i ogarniającym cały świat.

Niektóre grzechy śmiertelne w szczególny sposób naruszają porządek społeczny. Teologia moralna, opierając się na Biblii, wymienia, cztery grzechy wołające o pomstę do nieba:
-rozmyślne zabójstwo,
-grzech cielesny przeciwny naturze,
-uciskanie ubogich, wdów i sierot,
-zatrzymywanie lub odmowa zapłaty należnej za pracę.
Ich przypomnienie oraz analiza warunków sprzyjających ich rozwojowi, wpisuje się w tradycyjną katechezę Kościoła na temat podstawowych norm, które ustanowił sam Bóg.

SPIS TREŚCI

Przedmowa (ks. Krzysztof Jeżyna)

Wstęp

Rozdział I
WSPÓŁCZESNY KONTEKST WOLNOŚCI I ODPOWIEDZIALNOŚCI
§ 1. Doświadczenie wolności we współczesnym świecie
§ 2. Ucieczki od odpowiedzialności

Rozdział II
ISTOTA ODPOWIEDZIALNOŚCI
§ 1. Odpowiedzialność konsekwencją daru wolności
§ 2. Miłość fundamentem odpowiedzialności

Rozdział III
WYCHOWANIE DO ODPOWIEDZIALNEGO KORZYSTANIA Z WOLNOŚCI
§ 1. Odkrywanie hierarchii wartości i sensu życia
§ 2. Odpowiedzialność jako odpowiedź na powołanie

Rozdział IV
PŁASZCZYZNY ODPOWIEDZIALNOŚCI
§ 1. Odpowiedzialność za własną doskonałość chrześcijańską
§ 2. Wspólnotowy wymiar odpowiedzialności moralnej
§ 3. Odpowiedzialność za wspólnotę Kościoła
§ 4. Posłani do świata

Zakończenie

Wykaz skrótów
Bibliografia

Czy grzech innego może być moim?
Są takie grzechy, które prawdopodobnie by nie zaistniały bez udziału drugich osób, a w każdym razie ich popełnienie byłoby znacznie utrudnione. Kościół, opierając się na nauce Biblii, wymienia 9 grzechów cudzych:
Namawiać do grzechu
Nakazywać grzech
Zezwalać na grzech
Pobudzać do grzechu
Pochwalać grzech drugiego
Milczeć, gdy ktoś grzeszy
Nie karać za grzech
Pomagać w popełnieniu grzechu
Usprawiedliwiać czyjś grzech
Jak wyrwać się z pułapki grzechów cudzych?

Rozprawa doktorska o życiu i działalności znanego teologa Bernarda Häringa CSsR omawia jego biblijne i egzystencjalistyczne ujęcie osoby oraz implikacje antropologicznych podstaw w moralnym działaniu i w wybranych zagadnieniach teologii moralnej.

Odwołując się do kategorii grzechu społecznego i struktur zła ks. Henryk Szmulewicz ukazuje głębsze rozumienie współczesnej rzeczywistości i nazywa po imieniu korzenie nękającego nas zła. Za niesprawiedliwymi strukturami społecznymi, gospodarczymi i politycznymi kryją się grzeszne postawy i motywacje ludzi, takie jak egoizm, żądza zysku, pragnienie władzy, kult pieniądza, ideologii czy technologii. Autor postuluje zmianę postaw w odniesieniu do zła – nawrócenie serc i przemianę niesprawiedliwych, a tym samym niegodnych człowieka struktur. Czyni to przez odwołanie się do prawdy o Bogu Trójjedynym. (Ze Wstępu)

Problem eutanazji znajduje się obecnie w centrum zainteresowania wielu społeczeństw. Jest ona jednym z najbardziej niepokojących znamion tak zwanej “kultury śmierci”. Cechuje się tendencją do zakończenia życia w takim momencie i w takich okolicznościach, w jakich zadecyduje o tym wolna wola człowieka.
Choroba, cierpienie, ból, kalectwo, starość ukazywane są jako bezsensowny ciężar, od którego należy się uwolnić. W mentalności zwolenników eutanazji takim wyzwoleniem jest śmierć.
Nic bardziej błędnego. Naszym obowiązkiem jest zaspokojenie podstawowych a zarazem istotnych potrzeb ludzi chorych, a mianowicie: łagodzenie bólu i cierpienia, komunikacja z chorym, odpowiednia pielęgnacja oraz opieka religijna.

Dynamizm moralności chrześcijańskiej ma swoje niewyczerpane źródło w sakramentalnych znakach zbawienia i łaski. Są one nie tylko nadprzyrodzonym darem, ale również moralnym zobowiązaniem. Ten powinnościowy wymiar sakramentów autor czyni tematem przewodnim swoich rozważań, zarówno w odniesieniu do szafarza, jak i przyjmującego sakrament na różnych etapach życia. Tom dotyczy moralnych powinności ? począwszy od przyjścia człowieka na świat (chrzest) przez dojrzewanie w wierze (bierzmowanie), a skończywszy na ziemskim obumieraniu w chorobie i śmierci (namaszczenie).

Książka przedstawia rozmowę ks. Roberta Nęckiego i ks.Piotra Gąsiora z ks. prof. Januszem Nagórnym.

Pan Bóg wydobywa człowieka z każdego "dołu zagłady" - przesłanie poparte mocą świadectw! Z tej książki dowiesz się, jak rozpoznawać w swoim życiu obecność Bożej łaski i jak demaskować kłamstwa złego ducha.

O moralności i wychowaniu dużo się obecnie mówi. Można jednak odnieść wrażenie, że im więcej wzniosłych słów, tym mniej one znaczą. I tak bywa i w nauce i w życiu codziennym. Zwykle jest też tak, że praktyka i teoria rzadko się we współczesnym życiu dopełniają, niekiedy nawet przeciwstawiane są sobie. Działalność praktyczna często obywa się bez teorii; posiadanie zbyt rozległej i dogłębnej wiedzy uważane jest niekiedy za przeszkodę w sprawnym osiąganiu praktycznych celów. Teoretyczne rozważania zaś zdają się czasem służyć samym sobie; zastosowania praktyczne i związek z życiem uważa się często za mało istotną własność dobrej teorii. Obydwie zaś dziedziny: i teoria, i praktyka wydają się we współczesnej świadomości naukowej “uodpornione” na wpływy moralności, gdyż ci, którzy się nimi zajmują, często uważają, że zasady moralne mają charakter zewnętrzny i nie są istotne dla wyznaczanie reguł i celów poznawczych czy zasad skutecznego działania. Taka sytuacja rozszczepienia między teorią, praktyką i moralnością dotkliwie daje się we znaki w podejściu do zagadnień związanych z wychowaniem.