Pedagogika

„(…). Niniejszą monografię oceniam jednoznacznie pozytywnie. Po pierwsze za oryginalność i aktualność podjętej w niej problematyki dotyczącej uwarunkowań poznawczych w procesie uczenia się uczniów oraz z powodu ukazania istoty linii diagnostyczno-interwencyjnej w pedagogice poznawczej. Po drugie za ukazanie nie tylko teoretycznego, ale też praktycznego aspektu koncepcji stosowania podejścia poznawczego w edukacji, polegającego na wczesnej diagnozie i indywidualnie ukierunkowanej interwencji. Po trzecie jako wartościowe uważam stworzenie nowego obszaru badawczego w zakresie pedagogiki kognitywnej”.

„Problematyka recenzowanej publikacji dotyczy nauczycieli, którzy stanowią najważniejsze ogniwo efektywności i jakości edukacji przedszkolnej… Książka jest zaproszeniem do namysłu nad uwarunkowaniami zewnętrznymi i wewnętrznymi możliwościami angażowania się nauczycieli w wypełnianie swojej roli zawodowej. Autorki przedstawiają wybrane pedagogiczne implikacje, którą mogą być przydatne zarówno w teoretycznych analizach dotyczących tego szczebla edukacyjnego, jak i w praktyce edukacyjnej”.

„Septuaginta pedagogiczno-katechetyczna jest próbą pokazania jak pasja i aktywność naukowa jednej osoby integruje środowiska badaczy dwóch bliskich, ale przecież nie tożsamych dyscyplin, takich jak pedagogika i teologia oraz tych, którym w różnych obszarach ich życia towarzyszy Jubilat – Ksiądz Profesor Zbigniew Marek SJ”.

Wprowadzenie (s. dr hab. Anna Walulik CSFN, prof. Ign. i ks. dr Janusz Mółka SJ)

„Księga doborem zawartych w niej tekstów sprawia imponujące wrażenie. Uwidacznia się tym samym należycie znacząca rola Jubilata w polskiej pedagogice, gdyż to właśnie – zgodnie z najlepszą akademicką tradycją – są to teksty ofiarowane Jubilatowi”.

dr hab. Marek Rembierz

„Jak wskazują autorzy tekstów ksiądz Profesor w całym swoim życiu dążył do pełniejszego rozumienia Boga, określenia miejsca katechezy i jej znaczenia w procesie wychowania zarówno jednostek jak i społeczeństwa”.

dr hab. Anna Weissbrot-Koziarska, prof. UO

Ta publikacja to Księga Jubileuszowa dedykowana profesorowi Franciszkowi Antoniemu Markowi z okazji 90. urodzin.

Temat lekcji religii raz po raz wchodzi do debaty publicznej, za każdym razem rozpalając społeczne emocje. W wielu z nas narasta irytacja na obecny stan rzeczy oddalenie treści przekazywanych podczas katechezy od faktycznych wyzwań, przed jakimi stoją młodzi ludzie w XXI wieku w Polsce. Co z tym zrobić? Oddajemy głos człowiekowi, który w czasie tych lekcji znajduje się po niewygodnej stronie za biurkiem nauczycielskim, a jednak przez uczniów nie jest postrzegany jako relikt przeszłości. Niestandardowe podejście ks. Damiana Wyżkiewicza do prowadzenia lekcji religii sprawiło, że otrzymał wyróżnienie w konkursie Nauczyciel Roku 2019. Czym zdobył uznanie i zaufanie uczniów? Jak rozmawia z nimi o Bogu, przykazaniach, grzechu, modlitwie i budzącej się seksualności? Czy nie boi się kontrowersyjnych tematów, jak pedofilia w Kościele, gender, aborcja, homoseksualizm? I w końcu czy religia w szkole to w ogóle dobry pomysł? Takie pytania stawia mu dziennikarz i publicysta Dawid Gospodarek.

Książka ta ma przede wszystkim na celu wyjaśnienie czytelnikowi przesłania pedagogicznego Marii Montessori. Pomimo że w pracach autorki często pojawiał się termin „metoda”, to M. Montessori zawsze w końcowym rezultacie chodziło o wszechstronną pomoc dziecku w jego trudzie indywidualnego rozwoju oraz włączenie go do życia w kulturze i cywilizacji ludzkiej przesyconej miłością i pokojem. Aby taka pomoc zaistniała, konieczne było, zdaniem M. Montessori odpowiednie przygotowanie dorosłych (nauczycieli, rodziców, pedagogów), którzy, znając prawa rozwojowe dziecka (chodzi tu m.in. o „polaryzację uwagi”, „wrażliwe fazy”), będą je wpierać w rozwoju, rozumnie kochając i darząc szacunkiem. Środkiem ma tu być „przygotowane otoczenie”, a warunkiem sukcesu respektowanie zasady porządku (samodyscypliny) i wolności, która w wyważonych klamrach prowadzi człowieka do optimum rozwojowego, czyli „normalizacji”.

W publikacji został podjęty rzadko dostrzegany i mało interesujący przedstawicieli nauk społecznych i humanistycznych temat roztropności. Jej autor, pan profesor Marian Śnieżyński postawił w niej pytanie o zasadność przywoływania roztropności w codziennym życiu. Pytanie to nie jest pytaniem retorycznym. Autor na przykładzie pracy wychowawcy/nauczyciela stawiając pytanie – problem, w którym pyta: Na ile i w jakim stopniu roztropność odgrywa pierwszoplanową i zasadniczą rolę w zawodzie nauczyciela? Odpowiedzi na to pytanie dostarczają kolejne rozdziały publikacji. Nie ma więc potrzeby ponownego przywoływania wskazanych w niej aspektów. Z lektury książki wynika natomiast jeszcze ogólniejsze przesłanie: kierowanie się w życiu roztropnością jest wręcz koniecznością ludzkiego życia. Dlaczego?

Roztropność wydaje się być nieodzownym warunkiem zarówno własnego rozwoju, jak też rozwoju innych osób. Innymi słowy, jest ona niezbędna w każdym wycinku ludzkiego życia. Tymczasem, zwraca uwagę Profesor, podejmowane są próby wyrugowania jej z życia społecznego. Dlaczego?

Kolejny temat podjęty w publikacji dotyczy samego rozumienia roztropności. Uważa ją za cnotę, sprawność człowieka, która w swej konstrukcji zawiera rozumny charakter działania, w którym czynny udział biorą zarówno ludzki rozum jak też i jego wola. Podkreśla też i to, że nie jest ona czymś wrodzonym, lecz trzeba ją zdobywać i rozwijać na przestrzeni całego życia poprzez kształcenie własnego charakteru. W tym też kontekście wyjaśnia, że jej posiadanie sprzyja nadawaniu codziennemu życiu wymiarów życia moralnego. Nie tylko pedagogów interesuje droga zdobywaniu tej cnoty. Co zrobić, by być rozsądnym?...

Głównym celem pedagogiki porównawczej jest międzynarodowe porównywanie systemów edukacyjnych. Dlaczego ta dyscyplina powstała? W jakim kierunku zmierza? Jakie metody są obecnie stosowane do porównywania systemów edukacyjnych?

Książka odpowiada na aktualne pytania, dotyczące pedagogiki porównawczej oraz opisuje główne jej trendy, które określają jej formę i wyniki edukacji w różnych krajach, od edukacji przedszkolnej do szkolnictwa wyższego włącznie. Na podstawie rozwoju bazy instytucjonalnej pedagogiki porównawczej w XX wieku można udokumentować, jak rozwinęło się zainteresowanie różnymi problemami edukacyjnymi na przestrzeni lat. Duży nacisk kładzie się w niej przede wszystkim na międzynarodowe badania efektów uczenia się: metodologię, korzyści, ryzyko i możliwości dostarczenia informacji, dotyczących historii rozwoju badań międzynarodowych, ich metodologii i przetwarzania uzyskanych danych. Równocześnie szuka ona odpowiedzi na pytania, w jakim stopniu krytyka jest uzasadniona i jakie korzyści przyniosły badania oraz jakie mogą nieść za sobą potencjalne szkody; czego można się z nich nauczyć i w których miejscach należy do nich podchodzić ostrożnie.

Książka jest przeznaczona dla studentów kierunków pedagogicznych, nauk społecznych i ekonomii, nauczycieli oraz pracowników administracji publicznej zatrudnionej w placówkach edukacyjnych.

„Autorka podjęła eksplorację ważnych praktycznie obszarów badań, rzadko w prezentowanej perspektywie podejmowanych przez pedagogów rodziny. Udowodniła, że od jakości rodziny, jej świadomości wychowawczej, kulturowej i materialnej zależą losy dziecka, jego pozycja społeczna, osiągnięcia edukacyjne, socjalizacja, wartości estetyczne i duchowe.

Opracowanie powinno służyć teorii oraz praktyce pedagogiki rodziny, dostosowaniu działań specjalistycznych, podejmowanych wobec rodziców i dzieci wychowywanych w rodzinie, z uwzględnieniem specyfiki ich rozwoju oraz psychospołecznego funkcjonowania”.

Klasyczna książka na temat pedagogiki Montessori nareszcie po polsku! Paula Polk Lillard zdołała przywołać poglądy wybitnej włoskiej lekarki wyraźnie i jasno, zwracając się do wszystkich, którzy chcą jej słuchać. W przeciwieństwie do wielu autorów piszących o pedagogice Montessori nie uległa pokusie, by przedstawić własną interpretację tej metody lub jej podstawowe cechy wraz z gotową krytyką. Zamiast tego w pewnym sensie pozwoliła Montessori mówić samej za siebie, dzięki czemu czytelnicy mogą wyciągnąć własne wnioski. Niniejszą książkę, będącą wprowadzeniem do myśli Montessori, można polecić nie tylko profesjonalistom zajmującym się jednostką ludzką. Powinni ją również przeczytać sami rodzice i wychowawcy, jest bowiem jedną z najlepszych publikacji poświęconych wspomnianej problematyce.

dr Mario M. Montessori Jr.

Paula Polk Lillard założycielka i wieloletnia dyrektorka szkoły Forest Bluff w Lake Bluff w stanie Illinois (USA).

Autorka klasycznych książek na temat metody Montessori.

Księga Jubileuszowa dedykowana Prof. dr. hab. Andrzejowi Michałowi de Tchorzewskiemu z okazji 75. rocznicy urodzin i 45-lecia pracy naukowej.

Niniejsza Księga Jubileuszowa jest dedykowana Panu Profesorowi zw. dr hab. Andrzejowi Michałowi Tomaszowi de Tchorzewskiemu w 75. rocznicę Jego urodzin i 50-lecie pracy naukowo-dydaktycznej i organizacyjnej. Praca ta zaowocowała licznymi, odpowiedzialnymi funkcjami, między innymi prorektora ds. dydaktycznych (1987-1990) i rektora (1990-1993; 1993-1996; 1999-2002) Wyższej Szkoły Pedagogicznej/Akademii Pedagogicznej im. Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy.

Tytuł tomu jubileuszowego Wychowanie – Socjalizacja – Edukacja oddaje kierunki i obszary badań Profesora. Jego liczne prace, poszukujące na gruncie pedagogiki tożsamości polskiej teorii wychowania, nowych orientacji metodologicznych i reperkusji praktycznych osadzonych w kontekstach historycznych i filozoficznych, stanowią ważny wkład w polską myśl pedagogiczną. Cenione i uważane wręcz za prekursorskie są badania z zakresu pedagogiki rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem jej funkcji edukacyjnych, kondycji wychowawczej oraz transformacji w okresie przemian. Oprócz nich równie istotne są badania i publikacje Profesora na temat aksjologii pedagogicznej oraz problematyki etyczno-deontologicznej zawodu nauczycielskiego. Z nią wiązał Jubilat swoje badania empiryczne i rozważania teoretyczne dotyczące procesów kształcenia i formacji osobowościowej, w tym świadomości kandydatów na nauczycieli.

Prezentowany zbiór studiów został podzielony na sześć części. Część pierwsza zawiera teksty okolicznościowe z wątkami biograficznymi, bibliografię autorską oraz wykaz doktoratów wypromowanych przez Profesora. Ten dział Księgi zamyka Tabula Gratulatoria. Kolejne działy Księgi Jubileuszowej zatytułowane są następująco: II. Trójjednia: filozofia – nauka – pedagogika; III. Wartości i poszukiwania współczesnych teorii wychowania; IV. Meandry wychowania; V. Rodzina w kontekście przemian globalizującego się świata; VI. Osoba i zawód nauczyciela.

Na współczesnym rynku wydawniczym można spotkać wiele interesujących lektur z zakresu metodologii badań społecznych. To daje czytelnikowi (badaczowi, studentowi, praktykom pracującym w przestrzeni społecznej) możliwość wyboru i prowadzenia badań w dowolnie wybranej strategii z odpowiednio dobranymi metodami, technikami i narzędziami badawczymi. Nie często zdarza się jednak, by prace te były bogate zarówno w wiedzę teoretyczno-metodologiczną, jak i metodyczną oraz w praktyczne ich aplikacje do praktyki społecznej, edukacyjnej, ukazujące sens i znaczenie projektów naukowo-badawczych. Do takich zaś zaliczam przedłożoną do recenzji publikację Badania w działaniu w praktyce pedagogicznej. Wybrane przykłady.

Publikacja jest w moim przekonaniu poszerzeniem dotychczasowego dorobku metodologicznego w zakresie metodologii badań jakościowych w ujęciu pedagogicznym. Stanowi swoisty przewodnik po specyfice badań w działaniu, prowadzonych w metodologicznej przestrzeni podmiot-partycypacja-synergia.

Prezentowana praca jest nie tylko źródłem wiedzy teoretycznej, metodologicznej, metodycznej, ale również sama spełnia w swej konstrukcji i zamyśle warunek uczenia się przez działanie.

Autorzy prezentowanej publikacji podjęli próbę przywrócenia do badań pedagogicznych kategorii duchowości pojmowanej jako niezbywalny atrybut egzystencji człowieka. Taka refleksja wywodzi się od Wilhelma Diltheya, w Polsce jej wybitnym przedstawicielem był Bogdan Nawroczyński (Poglądy pedagogiczne Bogdana Nawroczyńskiego i ich wspólczesne implikacje, red. A. Walczak, A. Wróbel, M. Wasilewski, Wydawnictwo UŁ, Łódź 2016), współcześnie została jednak niemal zarzucona. Czytelnik znajdzie w książce szkice dotyczące mistrzów duchowości - postaci ważnych dla autorów nie tylko w pracy naukowej, lecz także w doświadczeniu ludzkim, takich jak: Aleksander Kamiński, Bogdan Suchodolski, Janusz Tarnowski, Maria Montessori czy św. Klara. Ponadto zapozna się z tekstami traktującymi o szeroko rozumianej kategorii podróży, w tym z autorskimi świadectwami poszukiwań form wzbogacania własnego życia duchowego w doświadczeniach jogi czy medytacji.

Prezentowane w publikacji pamiętniki zawierają cenny z pedeutologicznego punktu widzenia opis głównie zawodowych doświadczeń nauczycielek. Autorki w swoich biografiach zawodowych koncentrują się głównie na zdarzeniach, ważnych punktach przełomowych/krytycznych dziejących się w momencie opisywania, a mających niezwykły wpływ na pracę zawodową nauczycielek. Na uwagę zasługuje niepowtarzalność opisów, bogactwo doświadczeń i refleksji, jakie snują Autorki nad sensem pracy z uczniem, bogactwem i niepowtarzalnością zawodowych doświadczeń, którym nadają indywidualny sens oraz znaczenia. [...] Emanująca z treści pamiętników refleksja nad sobą jako nauczycielką, a także żoną, matką czy własnym człowieczeństwem są efektem świadomej refleksji nad sensem i walorami zawodowych działań.

Piśmiennictwo pamiętnikarskie, będące formą utrwalania i przekazywania historii życia czy pracy zawodowej osób żyjących w danej epoce, jest zjawiskiem dawnym i powszechnym. Mimo iż jest nacechowane indywidualizmem i subiektywizmem odautorskim, umożliwia rozpoznanie wielorakich problemów i uwarunkowań nauczycielskiej pracy w wymiarze osobistym, zawodowym i społecznym. […] Opublikowanie zbioru pamiętników, w którym zaprezentowane są osobiste doświadczenia nauczycielek, umożliwi nie tylko lepsze poznanie ich zawodowej biografii, ale również podjęcie odpowiednich kroków wzmacniających społeczne funkcjonowanie nauczycieli w przestrzeni szkoły.

Inicjatorzy akcji „Ratuj Maluchy” ujawniają jej kulisy.
Czy dwoje młodych ludzi ze zwykłego blokowiska, wychowujących siedmioro małych dzieci, może zagrozić rządzącym i wywołać ferment na politycznej scenie? Okazuje się, że tak. Akcja „Ratuj Maluchy” stała się dla władz tym, czym lustro dla Bazyliszka – doprowadziła do drastycznego spadku poparcia koalicji rządzącej.
Niezgoda Elbanowskich na przymusowe posyłanie sześciolatków do szkół zmobilizowała do protestów tysiące rodziców.
Ratuj Maluchy to porywająca opowieść o obywatelskiej walce z systemem. „Zdolności organizacyjnych mogłaby im pozazdrościć niejedna profesjonalna partia polityczna i korporacja. Ich nieustępliwości – większość służb specjalnych świata. Ich zdolności mobilizacji współpracowników – niejeden Kościół”.

Procesy integracji kulturowej nie mogą nie interesować szkoły. Stają się one - jako część etnopedagogiki - szczególnym przedmiotem refleksji dydaktycznej i wychowawczej, ponieważ kształtują rozwój i procesy świadomości oraz tożsamości ucznia, wcześniej - przedszkolaka. W literaturze przedmiotu zakłada się kreowanie kilku nurtów rozwoju człowieka i jego kultury, od przedszkola i szkoły poczynając: nurt tradycji i kultury regionalnej, związany z nabywaniem tożsamości rodzinno-lokalno-parafialnej, nurt kultury narodowej materialnej i duchowej, bazujący na wybitnych osobistościach historii i dziejach narodowych, jednoczących wydarzeniach i wspólnych losach, nurt kultury państwowej, oparty na historii i wkładzie Polski w historię państwa i prawa oraz nurt międzykulturowy, nurt dialogu kulturowego i cywilizacyjnego, kreujący właśnie tożsamość pogranicza - wielopłaszczyznową i wielopoziomową. Nie trzeba nikogo przekonywać, iż wszystkie te nurty podejmowane są przez współczesną szkołę w Polsce, Czechach, Słowacji i Niemczech, a wymiary poszczególnych aspektów tych zagadnień podjęte zostały w niniejszym tomie. (Ze Wstępu)

Zmieniające się współczesne społeczeństwo warunkuje i określa przemiany w wielu dziedzinach życia. Na naszych oczach tworzy się nowa rzeczywistość społeczna i edukacyjna. Wychowanie młodych ludzi jest jednym z najważniejszych obszarów życia społecznego. Celem niniejszej pracy jest zwrócenie uwagi na powszechne zjawiska i procesy, które mają istotny wpływ na edukację. Chcemy pokazać, jak społeczeństwo zmienia się i jakie wiążą się z tym wyzwania dla wychowawcy, dyrektora szkoły czy systemu edukacji.
Prezentowana praca zbiorowa W labiryncie wychowania… ma charakter interdyscyplinarny. Wpisuje się ona w zamysł wyjścia naprzeciw potrzebom dzieci i młodzieży w zmieniającym się kontekście społeczno-edukacyjnym. Owe potrzeby zostały zarysowane w pięciu obszarach: a) filozoficzno-antropologiczny; b) religijno-pastoralny; c) media i Internet; d) sztuka i nauki humanistyczne; e) szkoła i profilaktyka.
Mamy nadzieję, że przedstawione w publikacji wyniki badań otworzą możliwości dalszej diagnozy i przyczynią się do podjęcia adekwatnych wysiłków wychowawczych, by skutecznie odpowiedzieć na wyzwania, które stoją przed polską edukacją.

Podręcznik dla trenerów umiejętności społecznych autorstwa cenionego psychologa Jeda Bakera to 70 lekcji i ćwiczeń dla dzieci i młodzieży z deficytem umiejętności społecznych. Poprzedzone przystępnym omówieniem, praktyczne porady z pewnością przydadzą się w czasie treningu umiejętności społecznych - w grupie, ale też w domu z rodzicem, na spotkaniu z rówieśnikami czy w środowisku szkolnym. Propozycje lekcji zostały wzbogacone m. in. o:

katalog umiejętności społecznych - pomoc do diagnostycznej oceny umiejętności społecznych przyszłego uczestnika treningu i opracowania indywidualnego programu nauczania
przykładowe plany pracy w grupie treningowej
omówienie strategii kontroli zachowania, które warto wykorzystać podczas prowadzenia grupy oraz gdy trzeba się uporać z trudnymi zachowaniami przejawianymi w domu i szkole
karty umiejętności pokazujące, czego należy uczyć, i służące jako przewodnik dla osoby prowadzącej trening umiejętności społecznych
kilkadziesiąt arkuszy ćwiczeń zawierających propozycje aktywności, które pozwolą wykorzystać umiejętności w praktyce - a co za tym idzie - wspierać ich generalizację w domu i szkole.

Kongres Europejskiej Ekipy Katechetycznej, który miał miejsce w Krakowie w 2010 roku, podjął refleksję nad zagadnieniem narracyjnego wymiaru katechezy. Specjaliści z zakresu katechezy i edukacji religijnej, którzy przybyli z większości krajów Europy, zajęli się różnymi aspektami narracji, a owocem ich wytężonych prac jest publikacja "Narracyjny wymiar edukacji chrześcijańskiej".

Książka (…) może być przydatna zarówno dla czytelnika o zainteresowaniach ściśle naukowych, jak i dla praktyków: katechetów, księży, wychowawców, nauczycieli. Jej niewątpliwą zaletą jest udostępnienie czytelnikom, którzy nie mogli uczestniczyć w obradach Europejskiego Kongresu Katechetycznego, jego podstawowych publikacji oraz wskazanie pozycji bibliograficznych, które umożliwią pogłębienie podejmowanego zagadnienia.
Z recenzji wydawniczej dr hab. Elżbiety Osewskiej, prof. UKSW

Temat podjęty do opracowania przez autorkę ma wagę teoretyczną i praktyczną. Związany jest z teorią i praktyką kształcenia w szkołach wyższych, z dydaktyką szkoły wyższej, co nabiera szczególnego wyrazu w dobie przyrostu i rozrostu szkół wyższych w Polsce. W rozdziale Metody nauczania stosowane w szkole wyższej zawarte są interesujące poznawczo dane o stosowaniu w praktyce metod asymilacji wiedzy, samodzielnego dochodzenia do wiedzy, eksponujących i praktycznych - wyróżnionych zgodnie z koncepcją wielostronnego kształcenia autorstwa W. Okonia. Wartościowe w tej analizie jest wykorzystanie nie tylko wyników obserwacji, ale i opinii studentów na temat zajęć. Analiza wyników badań zawarta w części empirycznej jest nie tylko bogata informacyjnie, lecz także urozmaicona poprzez tabele, diagramy i liczne cytaty z wypowiedzi respondentów.
Z recenzji prof. zw. dra hab. Stanisława Palki